ഫലസ്തീൻ്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തെ മനഃപൂർവം ഇല്ലാതാക്കാനുള്ള ഇസ്രായേൽ ശ്രമങ്ങൾ തുടരുന്ന പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ഏറെ ഗൗരവമുള്ളൊരു ചോദ്യം ഉയർന്നുവരുന്നു: ഫലസ്തീനിലെ മണ്ണും മനുഷ്യരും മാത്രമല്ല, അവരുടെ ചരിത്രരേഖകളും മ്യൂസിയങ്ങളും പ്രാചീന കൈയെഴുത്തുപ്രതികളും ചരിത്രപ്രധാനമായ ഭൂപ്രകൃതിയും ഉൾപ്പെടുന്ന കൂട്ടായ്മയുടെ ഓർമകൾ തന്നെ തുടച്ചുനീക്കാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഈ തകർത്തുകളയൽ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇത്രയും തീവ്രമായി തുടരുന്നത്?
മിഡില്‍ഈസ്റ്റ് ബുഥൈന ഹംദാൻ
ഫലസ്തീൻ്റെ പൈതൃകം നിലനിർത്താനുള്ള പോരാട്ടത്തെ അവിടുത്തെ മണ്ണുരക്ഷിക്കാനുള്ള പോരാട്ടത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്തി കാണാനാകില്ല. അധിനിവേശത്തിൻ്റെ പീഡനങ്ങൾ ദിനംപ്രതിയുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങളിലോ കൊലപാതകങ്ങളിലോ സാമ്പത്തിക-മാനസിക സമ്മർദങ്ങളിലോ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്ന ഒന്നല്ല. അത് ഫലസ്തീൻ്റെ മണ്ണും ചരിത്രവും ഓർമകളും കവർന്നെടുക്കുന്ന പ്രക്രിയയുമായി ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
'സെബാസ്റ്റിയ'യാണോ അവരുടെ അവകാശവാദങ്ങളുടെ തലസ്ഥാനം?
ഫലസ്തീൻ പൈതൃക സംരക്ഷണത്തിനുള്ള അന്താരാഷ്ട്ര അംഗീകാരങ്ങളിൽ എടുത്തുപറയേണ്ട ഒന്നാണ് 2026 ജൂലൈയിൽ നടന്ന യുനെസ്കോയുടെ (UNESCO) തീരുമാനം. ദക്ഷിണ കൊറിയയിൽ ചേർന്ന 48-ാമത് സമ്മേളനത്തിൽ, പുരാതന ഫലസ്തീൻ നഗരമായ 'സെബാസ്റ്റിയ'യെ യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക പട്ടികയിലും അപകട ഭീഷണി നേരിടുന്ന ലോക പൈതൃക പട്ടികയിലും ഉൾപ്പെടുത്തി. ഫലസ്തീൻ സർക്കാരിന്റെ നിരന്തരമായ നയതന്ത്ര ശ്രമങ്ങളുടെയും പുരാതന നഗരങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള ഇടപെടലുകളുടെയും ഫലമായിരുന്നു ഈ നീക്കം.
വടക്കൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ നാബ്ലുസ് (Nablus) നഗരത്തിന് സമീപമാണ് സെബാസ്റ്റിയ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. 2025-ന്റെ മധ്യത്തിൽ അവിടെയുണ്ടായ ഒരു സംഭവം ഇതിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശുന്നു: സമീപത്തെ കുന്നുകളിൽ ആടുകളെ മേയ്ച്ചു നടക്കുകയായിരുന്ന ഒരു ആട്ടിടയന്റെ മുന്നിലേക്ക് പെട്ടെന്ന് ഇസ്രായേൽ സൈനിക ജീപ്പുകൾ പാഞ്ഞെത്തി. ഗ്രാമത്തിന്റെ 50 ശതമാനം ഭൂമിയും അധിനിവേശ സേന പിടിച്ചെടുക്കുകയാണെന്നും, അവിടം ഒരു ഇസ്രായേലി ആർക്കിയോളജിക്കൽ സൈറ്റാക്കി മാറ്റുകയാണെന്നുമുള്ള ഔദ്യോഗിക ഉത്തരവ് അവർ ആ ആട്ടിടയന്റെ കൈകളിൽ കൊടുത്തു. ആ സന്ദേശം വളരെ വ്യക്തമായിരുന്നു: "നിങ്ങളുടെ ചരിത്രത്തിന്റെ പകുതിയും ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു!"
ഏഴു പ്രൗഢമായ നാഗരികതകൾ അടയാളങ്ങൾ അവശേഷിപ്പിച്ച ഈ പുരാതന ഗ്രാമം കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് ഇസ്രായേൽ തങ്ങളുടെ വ്യാജ ചരിത്രാവകാശവാദങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവെക്കുന്നത്. ഒരു കാലത്ത് 'ഇസ്രായേലി സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ' തലസ്ഥാനമായിരുന്നു സെബാസ്റ്റിയ എന്നാണ് ഇസ്രായേലിന്റെ വാദം. എന്നാൽ സെബാസ്റ്റിയ കേന്ദ്രീകരിച്ച് അങ്ങനെ ഒരു സാമ്രാജ്യം ഭരണം നടത്തിയിരുന്നു എന്ന വാദത്തിന് ചരിത്രകാരന്മാരുടെ ഒരു തെളിവിന്റെയും പിന്തുണയില്ല.
Read The original Article: Erasing Palestine: Cultural Heritage, Memory and the Politics of Archaeology
ഇസ്രായേലി അധിനിവേശത്തെ ന്യായീകരിക്കാൻ സാധാരണയായി രണ്ട് തരം വിവരണങ്ങളാണ് പ്രചരിപ്പിക്കാറുള്ളത്: ഒന്ന് ഇസ്രായേൽ സർക്കാർ നിർമിച്ചെടുക്കുന്ന കഥയും മറ്റൊന്ന് പുരാവസ്തു ഖനനങ്ങളിലൂടെ ലഭിക്കുന്ന തെളിവുകളും. ഇവ രണ്ടും ഒൊരിക്കലും ഒത്തുപോകാറില്ല. ഇസ്രായേലിന്റെ ഇത്തരം അവകാശവാദങ്ങളെ തള്ളിക്കളയുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട ആധികാരിക തെളിവ് ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പ്രശസ്ത ബ്രിട്ടീഷ് ആർക്കിയോളജിസ്റ്റായ കാത്‌ലീൻ കെനിയൻ്റെ (Kathleen Kenyon) ഗവേഷണങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ലഭിക്കുന്നത്. 1930-കളിൽ സെബാസ്റ്റിയയിൽ നടത്തിയ ഖനനങ്ങളിലൂടെ, ഈ ഗ്രാമത്തെ ഏതെങ്കിലും ഒരു നിർദിഷ്ട വിഭാഗത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലേക്ക് മാത്രം ചുരുക്കാനാകില്ല എന്ന് അവർ തെളിയിച്ചു.
നിലവിൽ അവിടെ അവശേഷിക്കുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ചരിത്ര നിർമിതികൾ — തിയേറ്റർ, സ്റ്റേഡിയം, തൂണുകളുള്ള പാത, റോമൻ ക്ഷേത്രം എന്നിവയെല്ലാം തന്നെ റോമൻ, ബൈസന്റൈൻ കാലഘട്ടങ്ങളുടേതാണ്. ആർക്കിയോളജിക്കൽ പ്രാധാന്യമുള്ള ഈ ഗ്രാമം പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള ഇസ്രായേൽ സർക്കാരിന്റെ നീക്കത്തിനെതിരെ 'എമെക് ഷാβε' (Emek Shaveh) എന്ന ഇസ്രായേലി സന്നദ്ധ സംഘടന തന്നെ രംഗത്തുവന്നിരുന്നു. ഈ നീക്കം അവിടുത്തെ സമൃദ്ധമായ ഫലസ്തീനിയൻ പൈതൃകത്തിന് കടുത്ത നാശമുണ്ടാക്കുമെന്ന് സംഘടന തങ്ങളുടെ റിപ്പോർട്ടിലൂടെ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി.
സെബാസ്റ്റിയ സന്ദർശിച്ച വേളകളിൽ, അവിടെ ചരിത്രപരമായ ഇസ്രായേലി സാമ്രാജ്യം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നതിന് ഖനനങ്ങളിൽ ഒരു തെളിവും ലഭിച്ചിട്ടില്ലെന്ന് അവിടുത്തെ ഗൈഡുകളും വിദഗ്ധരും സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അങ്ങനെ ഒരു തെളിവ് ലഭിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ഇസ്രായേൽ അത് ആഗോളതലത്തിൽ വൻ പ്രചാരണമാക്കുമായിരുന്നു.
വർഷങ്ങൾ പഴക്കമുള്ള, ടൺ കണക്കിന് ഭാരമുള്ള റോമൻ കല്ലറകൾ മോഷ്ടിക്കാൻ ഇസ്രായേൽ നടത്തിയ ശ്രമങ്ങളുടെ തെളിവുകളായ മരത്തിന്റെ വലിയ ഉത്തോലകങ്ങൾ (wooden levers) ഇന്നും അവിടെ കാണാം. ഫലസ്തീൻ പൈതൃകത്തിന്മേൽ നടക്കുന്ന കടന്നുകയറ്റങ്ങളുടെ തെളിവായി സെബാസ്റ്റിയ നഗരസഭ ഇവ ഇന്നും സംരക്ഷിച്ചുപോരുന്നു.
ഫലസ്തീൻ പൈതൃകം നശിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങളുടെ തുടക്കം
1948-ലാണ് ഫലസ്തീൻ മണ്ണ് ഇസ്രായേൽ സിയോണിസ്റ്റ് ശക്തികൾ കയ്യേറിയതെങ്കിലും, ഫലസ്തീൻ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിനെതിരായ യുദ്ധം അതിനും എത്രയോ മുൻപേ ആരംഭിച്ചിരുന്നു. ഫലസ്തീൻ മണ്ണിൽ സ്വന്തം രാജ്യം സ്ഥാപിക്കാൻ സിയോണിസ്റ്റുകൾ എടുത്ത ആദ്യ ചുവടുകൾക്കൊപ്പം തന്നെ ഇതിനുള്ള ശ്രമങ്ങളും തുടങ്ങിയിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത്, 1865-ൽ രൂപീകരിച്ച 'പലസ്തീൻ എക്സ്പ്ലോറേഷൻ ഫണ്ട്' (Palestine Exploration Fund) എന്ന സംഘടനയ്ക്ക് ഫലസ്തീനിലെ യഹൂദ താല്പര്യങ്ങളുമായി അടുത്ത ബന്ധമുണ്ടായിരുന്നു. ഫലസ്തീനെ യഹൂദ ജനതയ്ക്ക് വെച്ചുനീട്ടാനുള്ള ബ്രിട്ടീഷ്-ഇസ്രായേലി നീക്കങ്ങളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു ഇത്.
ഫലസ്തീനിലെ യഹൂദ പൈതൃകത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഈ ഫണ്ടിന്റെ പ്രഖ്യാപിത ലക്ഷ്യമെങ്കിലും, ഖനനം ചെയ്തതിൽ ഭൂരിഭാഗം സ്ഥലങ്ങളും കനാന്യരുടേതോ (Canaanite) മറ്റ് നാഗരികതകളുടേതോ ആണെന്നാണ് തെളിഞ്ഞത്. ചരിത്രപരമായി മൂന്ന് പ്രധാന മതവിഭാഗങ്ങൾ സമാധാനത്തോടെ ഒരുമിച്ച് ജീവിച്ചിരുന്ന 'വിശുദ്ധ ഭൂമി'യാണ് ഫലസ്തീൻ എന്നതുകൊണ്ടു മാത്രം, അവിടുത്തെ ഫലസ്തീൻ ജനതയെ കുടിയൊഴിപ്പിച്ച് പകരം ഒരു യഹൂദ രാഷ്ട്രം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനെ ന്യായീകരിക്കാനാകില്ല.
ഇന്ന് വെസ്റ്റ് ബാങ്ക് വൻതോതിലുള്ള ഒരു അധിനിവേശ പദ്ധതിക്ക് ഇരയായിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. അവിടുത്തെ ചരിത്രത്തെത്തന്നെ പുനർനിർമിച്ചുകൊണ്ട്, ഫലസ്തീൻ സാന്നിധ്യം അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങളെ ഇസ്രായേലി-യഹൂദ കേന്ദ്രങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയാണ് അവർ ചെയ്യുന്നത്. സെബാസ്റ്റിയ ഇതിന്റെ ഒരു ഉദാഹരണം മാത്രമാണ്. 2025 ഓഗസ്റ്റിൽ, സെബാസ്റ്റിയ ഉൾപ്പെടെ നാബ്ലുസ് പ്രവിശ്യയിലെ 63 പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങൾ ഇസ്രായേൽ അധിനിവേശ ഭരണകൂടം തങ്ങളുടേതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
തെക്കൻ വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലെ ഹെബ്രോണിലുള്ള 17 പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങളിൽ 14 എണ്ണവും ഇസ്രായേൽ സൈന്യവും കുടിയേറ്റക്കാരും ചേർന്ന് നശിപ്പിക്കുകയോ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുകയോ ചെയ്തതായി ഫലസ്തീൻ പുരാവസ്തു മന്ത്രാലയം വെളിപ്പെടുത്തി. ഇത് കൂടാതെ, 2025 ജൂലൈക്കും ഓഗസ്റ്റിനുമിടയിൽ മാത്രം വെസ്റ്റ് ബാങ്കിലുടനീളമുള്ള എഴുപതോളം സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് നേരെ ആക്രമണങ്ങളുണ്ടായി. ഫലസ്തീന്റെ ചരിത്രത്തിനും ഐഡന്റിറ്റിക്കും തങ്ങളുടെ സ്വത്വ കഥകൾക്കും നേരെ നടക്കുന്ന മറ്റൊരു വലിയ യുദ്ധത്തിന്റെ വ്യക്തമായ ചിത്രമാണിത്.
ഗാസ... അവസാനിക്കാത്ത സ്വപ്നം
എന്റെ വീട് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന റാമല്ലയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം രണ്ട് മണിക്കൂർ യാത്ര ചെയ്താൽ എത്താവുന്ന ദൂരമേയുള്ളൂ ഗാസയിലേക്ക്. എന്നാൽ ഒസ്ലോ കരാറിന് ശേഷം ഏർപ്പെടുത്തിയ യാത്രാവിലക്കുകൾ കാരണം ഭൂരിഭാഗം ഫലസ്തീനികൾക്കും ഗാസ സന്ദർശിക്കുക എന്നത് എട്ടാപ്പൊതിയായ ഒരു സ്വപ്നമായി മാറി. എങ്കിലും 2021-ലും 2022-ലും അവിടെ സന്ദർശിക്കാൻ എനിക്ക് സാധിച്ചു.
അതിർത്തിയിലെത്തിയപ്പോൾ അതൊരു കൂറ്റൻ മതിലായി എനിക്ക് അനുഭവപ്പെട്ടു. മറ്റൊരു രാജ്യത്തേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെയാണ് എനിക്ക് തോന്നിയത്. ഗാസയിൽ നിന്ന് പുറത്തുകടക്കുമ്പോൾ, എക്സിറ്റ് ഗേറ്റിനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ഒരു ഗാസക്കാരൻ തൊഴിലാളിയോട് ചോദിച്ചു. വളരെ ശാന്തനായി അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: "ഇത് സ്വർഗത്തിലേക്കുള്ള കവാടമാണ്." ഉപരോധത്താൽ ശ്വാസം മുട്ടുന്ന ഗാസയ്ക്ക് പുറത്തുള്ള ലോകം അവർക്ക് മറ്റൊരു ലോകം തന്നെയമായിരുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവായിരുന്നു ആ വാക്കുകൾ.
ഇപ്പോഴത്തെ യുദ്ധത്തിന് മുൻപ് തന്നെ, ഗാസ പൂർണ്ണമായ ഉപരോധത്തിലായിരുന്നു; തുടർച്ചയായ ആക്രമണങ്ങളും കടുത്ത ദാരിദ്ര്യവും നിറഞ്ഞ ജീവിത സാഹചര്യങ്ങളിലൂടെയാണ് അവർ കടന്നുപോയത്. ജനലുകളില്ലാത്ത, ദ്വാരങ്ങൾ തുണിക്കഷണങ്ങൾ കൊണ്ട് മറച്ച പെയിന്റ് ചെയ്യാത്ത വീടുകൾ ഞാൻ അവിടെ കണ്ടു. തലയ്ക്കു മുകളിൽ സദാസമയവും ഇരമ്പിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന നിരീക്ഷണ ഡ്രോണുകൾക്ക് താഴെക്കൂടിയാണ് ഞാൻ നടന്നുപോയത്.
അവിടുത്തെ കലാകാരന്മാരുടെയും ബുദ്ധിജീവികളുടെയും ലളിതമായ സ്വപ്നം തങ്ങളുടെ കഴിവുകളും ആശയങ്ങളും ലോകത്തിന് മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കാൻ പുറത്തോട്ടൊന്ന് യാത്ര ചെയ്യുക എന്നത് മാത്രമായിരുന്നു. ഈയിടെ എന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ എന്നോട് പറഞ്ഞു: "ഇപ്പോൾ ഗാസ എന്നൊന്ന് ബാക്കിയില്ല. നമ്മൾ ഇഷ്ടപ്പെട്ട പല തെരുവുകളും ഇന്ന് ഇല്ലാതായിക്കഴിഞ്ഞു."
നമ്മൾ സ്നേഹിച്ച ഇടങ്ങളും തെരുവുകളും വീടുകളും ഇല്ലാതായി എന്ന് സുഹൃത്തുക്കൾ പറയുമ്പോൾ, അതിർത്തിയിൽ വെച്ച് ആ തൊഴിലാളി പറഞ്ഞ വാക്കുകളാണ് എന്റെ ഓർമയിൽ വരുന്നത്; ഗാസയ്ക്ക് പുറത്തുള്ളതെല്ലാം അവർക്ക് "സ്വർഗമായിരുന്നു". ഞാൻ കണ്ട ഏറിയ പങ്കു ഗാസയും ഇന്ന് ഓർമ മാത്രമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
അഞ്ചായിരം വർഷത്തെ സമ്പന്നമായ പാരമ്പര്യമുള്ള ഗാസയുടെ സൗന്ദര്യത്തിന് ഞാൻ സാക്ഷിയാണ്. അവിടുത്തെ പഴയ നഗരത്തിലൂടെ ഞാൻ നടന്നിട്ടുണ്ട്; പുരാതന ഭവനങ്ങൾ, പള്ളികൾ, പരമ്പരാഗത ചന്തകൾ, ക്രിസ്ത്യൻ ദേവാലയങ്ങൾ, വിദ്യാലയങ്ങൾ, പൊതു കുളിമുറികൾ എന്നിവയുൾപ്പെടെ 280-ലധികം ചരിത്ര നിർമിതികൾ അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. അവയെല്ലാം തന്നെ ഒരു മഹത്തായ സംസ്കാരത്തിന്റെ കഥ പറയുന്നവയായിരുന്നു.
അവിടെ 'ബൈത്ത് സിത്തി' (Bait Sitti - എന്റെ മുത്തശ്ശിയുടെ വീട്) എന്ന പഴയൊരു റെസ്റ്റോറന്റിൽ ഞാൻ കയറുകയുണ്ടായി. ഏകദേശം 430 വർഷത്തോളം പഴക്കമുള്ള ആ കെട്ടിടം ഒട്ടോമൻ വാസ്തുവിദ്യയുടെ മനോഹരമായ ഒരു ഉദാഹരണമായിരുന്നു. അതിന്റെ ഉടമസ്ഥർ ഏറെ സ്നേഹത്തോടെയാണ് അത് പുനരുദ്ധരിച്ചത്. പരമ്പരാഗത ഫലസ്തീനിയൻ വീടുകളുടെ മനോഹരമായ കാഴ്ചകൾ അവിടെ കാണാമായിരുന്നു: കൈകൊണ്ട് നെയ്ത പരവതാനികൾ, മൺപാത്രങ്ങൾ, സുഖപ്രദമായ സോഫകൾ, കിണർ എന്നിവയെല്ലാം അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
അതൊരു വെറും റെസ്റ്റോറന്റ് ആയിരുന്നില്ല, മറിച്ച് സാംസ്കാരിക ഓർമകളുടെ ജീവസ്സുറ്റ പ്രതിഫലനമായിരുന്നു. 2022-ലെ ക്രിസ്മസ്-പുതുവത്സരാഘോഷങ്ങൾ അവിടെ നടക്കുന്നത് കാണാമായിരുന്നു; ഗാസയിലെ ദുരന്തങ്ങൾക്ക് മുൻപുള്ള സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ ജീവിതത്തിന്റെ നേർക്കാഴ്ച.
'കൾച്ചറിസൈഡ്': സാംസ്കാരിക വംശഹത്യ
വൻതോതിലുള്ള ജീവഹാനിക്കൊപ്പം സാംസ്കാരിക പൈതൃകവും ത തകർക്കപ്പെടുമ്പോൾ 'കൾച്ചറിസൈഡ്' (Culturcide) എന്ന പദം വീണ്ടും ചർച്ചയാവുകയാണ്: ഒരു ജനത തങ്ങളുടെ ഭൂതകാലത്തെ ഓർത്തെടുക്കുന്ന ഭൗതികവും സാംസ്കാരികവുമായ എല്ലാ തറത്തറകളെയും തകർത്തുകളയുന്ന പ്രക്രിയയാണിത്. ഗാസയ്ക്ക് നേരെ നടക്കുന്ന ആക്രമണങ്ങൾ ഫലസ്തീന്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തെ സമാനതകളില്ലാത്ത വിധമാണ് തകർത്തത്. മനുഷ്യ ജീവനും കെട്ടിടങ്ങൾക്കും പുറമേ അവിടുത്തെ ചരിത്രരേഖകൾ, മ്യൂസിയങ്ങൾ, ലൈബ്രറികൾ, ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങൾ, കലാസൃഷ്ടികൾ എന്നിവയെല്ലാം ഇല്ലാതാക്കപ്പെട്ടു.
1948-ൽ ഇസ്രായേൽ 500-ഓളം ഫലസ്തീൻ ഗ്രാമങ്ങൾ ത തകർത്തു. വീടുകൾ പൊളിച്ചുനീക്കുന്നതും ഫലസ്തീനിയൻ മണ്ണ് പിടിച്ചെടുക്കുന്നതും ഇന്നും തുടരുന്നു. ഫലസ്തീനിയൻ സ്വത്വവും ഓർമകളും ഇല്ലാതാക്കുന്ന നടപടിയുടെ ഭാഗമാണ് ഈ കുടിയൊഴിപ്പിക്കലുകൾ. വംശഹത്യയുടെ ആദ്യ രണ്ട് മാസങ്ങളിൽ തന്നെ ചരിത്ര പൈതൃക കേന്ദ്രങ്ങൾ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. നഷ്ടപ്പെടുന്ന ഓരോ സ്മാരകവും ഫലസ്തീന്റെ കൂട്ടായ ഓർമകളുടെ ഓരോ കഷണങ്ങളാണ് ഇല്ലാതാക്കുന്നത്. ഇത് ഗാസയെയോ ഫലസ്തീനെയോ മാത്രമല്ല, മനുഷ്യകുലത്തിന്റെ ആകമാനമുള്ള സാംസ്കാരിക സമ്പത്തിനെയാണ് ബാധിക്കുന്നത്.
12 മ്യൂസിയങ്ങൾ, 2,100 പരമ്പരാഗത വസ്ത്രങ്ങളും ചിത്രത്തയ്യൽ ഉൽപന്നങ്ങളും, 27 ചുവർചിത്രങ്ങൾ, 8 പ്രസാധന ശാലകൾ, 9 ലൈബ്രറികൾ എന്നിവ തകർക്കപ്പെട്ടതായി ഫലസ്തീൻ ഔദ്യോഗിക റിപ്പോർട്ടുകൾ സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു (ഫലസ്തീൻ സാംസ്കാരിക മന്ത്രാലയം, നവംബർ 2024). ഗാസയിൽ ചരിത്ര പ്രാധാന്യമുള്ള കുറഞ്ഞത് 316 കേന്ദ്രങ്ങളുണ്ട്, ഇതിൽ 138 എണ്ണത്തിനും കടുത്ത നാശനഷ്ടങ്ങൾ സംഭവിച്ചു. സാംസ്കാരിക പൈതൃകങ്ങൾക്കേറ്റ നാശനഷ്ടങ്ങളുടെ 72 ശതമാനവും നേരിട്ടുള്ള ബോംബാക്രമണങ്ങൾ മൂലമാണ്. കേടുപാടുകൾ സംഭവിക്കാത്തതായി 29 ശതമാനം കേന്ദ്രങ്ങൾ മാത്രമാണുള്ളത്.
Read More: മക്ക പ്രതിരോധ ഉടമ്പടി: ഇറാനെതിരായ പുതിയ കരുനീക്കങ്ങൾ
എങ്കിലും, ഫലസ്തീന്റെ നാഷണൽ ഹെറിറ്റേജ് റെക്കോർഡിൽ പതിമൂവായിരത്തോളം ചരിത്ര കേന്ദ്രങ്ങളുടെ രേഖകൾ ഡിജിറ്റലായി സൂക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1948-ന് മുൻപുള്ള ചരിത്ര ഫലസ്തീന്റെ കഥകളും ചിത്രങ്ങളും പഴയ ഭൂപടങ്ങളും ഈ രേഖകളിൽ ഭദ്രമാണ്. കെട്ടിടങ്ങൾ തകർക്കപ്പെടാം, ചരിത്രരേഖകൾ കത്തിച്ചാമ്പലാക്കപ്പെടാം, ചരിത്രഭൂമികൾക്ക് ചുറ്റും വേലികൾ ഉയർത്തപ്പെടാം. എങ്കിലും ഈ ഓർമകളെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കാൻ അവർക്കാകില്ല.
ചിത്രങ്ങളിലൂടെയും ഭൂപടങ്ങളിലൂടെയും കുടുംബകഥകളിലൂടെയും ഡിജിറ്റൽ രേഖകളിലൂടെയും തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറുന്ന ഓർമകളിലൂടെയും ഫലസ്തീനിയൻ പൈതൃകം എന്നും ജീവിക്കും. അതുകൊണ്ടുതന്നെയായിരിക്കാം പൈതൃകത്തിന്മേലുള്ള പോരാട്ടം ഇത്ര തീവ്രമാകുന്നത്. മണ്ണ് പിടിച്ചെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നവർ, ആ മണ്ണ് പറയുന്ന കഥകളെയും തങ്ങളുടെ കസ്റ്റഡിയിലാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഫലസ്തീനിയൻ അനുഭവങ്ങൾ നൽകുന്ന വലിയൊരു മുന്നറിയിപ്പുണ്ട്: ചരിത്രപരമായ ബഹുസ്വരതയെ മനസ്സിലാക്കുന്നതിന് പകരം, വർത്തമാനകാലത്ത് തങ്ങളുടെ മാത്രം അവകാശം സ്ഥാപിച്ചെടുക്കാൻ ഉപയോഗിക്കുമ്പോൾ ആർക്കിയോളജി അതിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യത്തിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിക്കുന്നു. സാംസ്കാരിക പൈതൃകം എന്നത് മാനവരാശിക്ക് ആകമാനമുള്ളതാണ്; കാരണം അതിൽ ഏതെങ്കിലും ഒരു വിഭാഗത്തിനോ കാലഘട്ടത്തിനോ രാഷ്ട്രീയ വാദത്തിനോ മാത്രം ഒതുക്കാനാകാത്ത അനുഭവങ്ങളുടെയും ഓർമകളുടെയും അനേകം പാളികളുണ്ട്. ഫലസ്തീന്റെ ചരിത്രത്തെ അത്ര എളുപ്പത്തിൽ മായ്ച്ചുകളയാനോ തിരുത്തിയെഴുതാനോ സാധിക്കില്ല. അത് തലമുറകളിൽ നിന്ന് തലമുറകളിലേക്ക് ജീവിച്ചുകൊണ്ടേയിരിക്കും.
(റാമല്ല കേന്ദ്രീകരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഫലസ്തീനിയൻ എഴുത്തുകാരിയും സാംസ്കാരിക നയ രൂപീകരണ വിദഗ്ധയുമാണ് ബുഥൈന ഹംദാൻ. 1948-ലെ അധിനിവേശത്തിൽ ഇസ്രായേൽ സൈന്യം തകർത്ത 'അന്നബ' ഗ്രാമത്തിൽ നിന്നുള്ള അഭയാർത്ഥി കുടുംബത്തിലെ അംഗമാണ് ഇവർ.)