രാജ്യസ്നേഹം നിർബന്ധിത വിധേയത്വമല്ല; അത് പൗരനും രാഷ്ട്രവും തമ്മിലുള്ള ജനാധിപത്യപരമായ പരസ്പരവിശ്വാസമാണ്. ചട്ടങ്ങളും നിയമങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് വിയോജിപ്പുകളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിന് പകരം, ഭരണഘടന അധിഷ്ഠിതമായ ബഹുസ്വരതയെ സംരക്ഷിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.
ഒരു ഗാനത്തിന് ഒരു ജനതയെ ഒന്നിപ്പിക്കാൻ കഴിയും; അതുപോലെ തന്നെ, മനുഷ്യർക്കിടയിൽ അനാവശ്യമായ മതിലുകൾ പണിയാനും അതിനെ ആയുധമാക്കാം. ബങ്കിം ചന്ദ്ര ചാറ്റർജിയുടെ 'ആനന്ദമഠം' എന്ന നോവലിൽ പിറന്ന 'വന്ദേമാതരം' എന്ന ഗാനം ഇന്ന് വീണ്ടും രാജ്യമൊട്ടാകെ വലിയ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക വിവാദങ്ങൾക്ക് വഴിതുറന്നിരിക്കുകയാണ്. വന്ദേമാതരത്തെ ബഹുമാനിക്കുന്നത് ക്രിമിനൽ കുറ്റമാക്കുന്ന കേന്ദ്ര നിയമനിർമ്മാണങ്ങളും, പൊതുചടങ്ങുകളിലും സത്യപ്രതിജ്ഞകളിലും ഗാനം പൂർണ്ണമായി ആലപിക്കണമെന്ന ഉത്തരവുകളും കേരളത്തിലടക്കം വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് തുടക്കമിട്ടിരിക്കുന്നു. പൗരന്റെ സ്വമേധയാ ഉള്ള ആദരവിനെയും സ്നേഹത്തെയും നിയമം മൂലം നിർബന്ധിതമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, അത് ജനാധിപത്യപരമായ വിനിമയത്തിനപ്പുറം ആധിപത്യസ്വഭാവമുള്ള രാഷ്ട്രീയ നീക്കമായി മാറുന്നു.
ചരിത്രത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതകൾ
ഇതാദ്യമായല്ല വന്ദേമാതരം ഇന്ത്യയിൽ വിവാദത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാകുന്നത്. സ്വാതന്ത്ര്യസമര കാലഘട്ടം മുതൽക്കേ ഈ ഗാനത്തിന്റെ ചില വരികളെച്ചൊല്ലി വിയോജിപ്പുകൾ നിലനിന്നിരുന്നു. 1870-കളിൽ രചിക്കപ്പെട്ട ഗാനം പിന്നീട് 'ആനന്ദമഠം' എന്ന നോവലിന്റെ ഭാഗമായി മാറിയപ്പോൾ, അതിലെ കാവ്യഭാഷ ഭാരതാംബയെ ദുർഗ്ഗ, ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി എന്നീ ഹൈന്ദവ ദേവതകളായി രൂപകൽപ്പന ചെയ്യുന്നു എന്ന വിമർശനം ഉയർന്നുവന്നു.
ഒരു വശത്ത് സാമ്രാജ്യത്വത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ വിപ്ലവകാരികൾക്ക് ആവേശമായി ഈ ഗാനം മാറിയപ്പോൾ, മറുശോധനയിൽ ഏകദൈവവിശ്വാസത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമായി ജീവിക്കുന്ന മുസ്ലിം, ക്രിസ്ത്യൻ വിഭാഗങ്ങൾക്ക് ഈ സങ്കല്പം പൂർണ്ണമായി സ്വീകരിക്കാൻ പ്രയാസമുണ്ടായി. സ്രഷ്ടാവിനെയല്ലാതെ മറ്റൊന്നിനെയും ആരാധിക്കരുത് എന്ന ഇസ്ലാമിക പ്രമാണവും, ഏകദൈവത്തിൽ മാത്രം വിശ്വസിക്കുന്ന ക്രിസ്തീയ ആത്മീയതയും രാജ്യത്തെ (മണ്ണിനെ) ദൈവമായി സങ്കൽപ്പിച്ച് വന്ദിക്കുന്നതിനോട് യോജിച്ചുപോയില്ല.
ഈ ചരിത്ര യാഥാർത്ഥ്യം മനസ്സിലാക്കിക്കൊണ്ടാണ് ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ് 1937-ൽ വന്ദേമാതരത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ രണ്ട് ഖണ്ഡികകൾ മാത്രം പൊതുവേദികളിൽ ഉപയോഗിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചത്. ആദ്യ ഖണ്ഡികകളിൽ പ്രകൃതിരമണീയമായ മാതൃഭൂമിയുടെ വർണ്ണന മാത്രമാണുള്ളതെന്നും, മതപരമായ രൂപകങ്ങൾ വരുന്നത് തുടർന്നുള്ള ഖണ്ഡികകളിലാണെന്നുമുള്ള തിരിച്ചറിവാണ് അന്ന് ആ സമവായത്തിന് വഴിയൊരുക്കിയത്.
ഭരണഘടനാ ശില്പികളുടെ നിലപാട്
1950 ജനുവരി 24-ന് ഭരണഘടനാ ശില്പികൾ ദേശീയ ഗാനവും ദേശീയ ഗീതവും നിശ്ചയിച്ചപ്പോഴും ഈ സൂക്ഷ്മത പുലർത്തിയിരുന്നു. രവീന്ദ്രനാഥ ടാഗോറിന്റെ 'ജനഗണ മന'യെ ദേശീയ ഗാനമായി അംഗീകരിച്ച ഭരണഘടനാ നിർമ്മാണ സഭ, വന്ദേമാതരത്തിന് ദേശീയ ഗീതം എന്ന പദവിയാണ് നൽകിയത്. ജനഗണ മന വിവിധ സംസ്കാരങ്ങളെയും പ്രദേശങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതും, എല്ലാ മതവിഭാഗങ്ങൾക്കും ഒരുപോലെ ഉൾക്കൊള്ളാൻ കഴിയുന്നതുമായതുകൊണ്ടാണ് അതിന് മുൻഗണന നൽകിയത്.
വന്ദേമാതരത്തെ ഒരു ദേശീയ ചിഹ്നമായി ബഹുമാനിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, അത് ആലപിക്കുന്നത് വ്യക്തിപരമായ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് വിട്ടുകൊടുക്കുകയാണ് റിപ്പബ്ലിക് ചെയ്തത്.
1986-ലെ പ്രശസ്തമായ ബിജോയ് ഇമ്മാനുവൽ കേസിൽ (Bijoe Emmanuel v. State of Kerala) സുപ്രീം കോടതി നൽകിയ വിധി ഈ സന്ദർഭത്തിൽ ഏറെ പ്രസക്തമാണ്. യഹോവയുടെ സാക്ഷികളായ വിദ്യാർത്ഥികൾ ദേശീയഗാനം ആലപിച്ചില്ല എന്ന കാരണത്താൽ സ്കൂളിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയപ്പോൾ, ആദരവോടെ എഴുന്നേറ്റു നിൽക്കുന്നത് തന്നെ മതിയെന്നും, പാടാൻ നിർബന്ധിക്കുന്നത് ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന മതസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും (ആർട്ടിക്കൾ 25) ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെയും (ആർട്ടിക്കൾ 19(1)(a)) ലംഘനമാണെന്നും പരമോന്നത കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
സമീപകാല സംഭവങ്ങളും നിർബന്ധിത ദേശീയതയും
എന്നാൽ സമീപകാലത്ത്, വിശേഷിച്ച് കേരളത്തിലടക്കം സത്യപ്രതിജ്ഞാ ചടങ്ങുകളിലും ഔദ്യോഗിക പരിപാടികളിലും ഗാനം പൂർണ്ണമായി ആലപിക്കണമെന്ന നിർദ്ദേശങ്ങളും, നിയമപരമായ കർശന നടപടികളും രാജ്യത്ത് പുതിയൊരു ധ്രുവീകരണം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. രാജ്യസ്നേഹം എന്നത് ഏതെങ്കിലും ഒരു പ്രത്യേക പാട്ടിലൂടെയോ മുദ്രാവാക്യത്തിലൂടെയോ മാത്രം തെളിയിക്കപ്പെടേണ്ട ഒന്നല്ല. പൗരന്റെ ആന്തരികമായ വികാരത്തെ ഭരണകൂട ശക്തിയുപയോഗിച്ച് പുറത്തെടുക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് ജനാധിപത്യ തത്വങ്ങൾക്ക് നിരക്കുന്നതല്ല.
ദേശീയ ചിഹ്നങ്ങളെ അപമാനിക്കുന്നത് ശിക്ഷാർഹമാണെന്നതിൽ തർക്കമില്ല. എന്നാൽ, 'ബഹുമാനിക്കുക' എന്നതിനെ 'നിർബന്ധപൂർവ്വം ആലപിക്കുക' എന്ന അർത്ഥത്തിലേക്ക് വ്യാഖ്യാനിക്കുകയും അതിൽ വീഴ്ച വരുത്തുന്നവരെ ക്രിമിനലുകളായി മുദ്രകുത്തുകയും ചെയ്യുന്നത് ആശങ്കാജനകമാണ്. ഇത് ന്യൂനപക്ഷ വിഭാഗങ്ങളിൽ വലിയൊരു വിഭാഗം ജനങ്ങളെ മാറ്റിനിർത്താനും, അവരുടെ ദേശക്കൂറിനെ സംശയ നിഴലിൽ നിർത്താനും മാത്രമേ ഉപകരിക്കൂ.
വിയോജിക്കാനുള്ള അവകാശമാണ് ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കാതൽ
ഭാരതീയ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ കരുത്ത് ഉൾക്കൊള്ളലിന്റെ രാഷ്ട്രീയമാണ്. വൈവിധ്യങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുകയും എല്ലാ വിശ്വാസങ്ങൾക്കും ചിന്തകൾക്കും ഇടം നൽകുകയുമാണ് ഭാരതീയത. ഒരു ഗാനത്തോട് മതപരമോ വ്യക്തിപരമോ ആയ കാരണങ്ങളാൽ വിയോജിപ്പുള്ള ഒരാൾ, അതിനോട് അനാദരവ് കാണിക്കാതിരിക്കുകയും എന്നാൽ അത് ആലപിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് രാജ്യദ്രോഹമല്ല; മറിച്ച് ഭരണഘടന നൽകുന്ന അവകാശത്തിന്റെ വിനിയോഗമാണ്.
ഏതെങ്കിലും ഒരു ഗാനമോ ചിഹ്നമോ പൗരന്മാരിൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കുമ്പോൾ, അത് ദേശീയ ഐക്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയല്ല, മറിച്ച് വിടവുകൾ കൂട്ടുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ആലപിക്കാൻ താല്പര്യമുള്ളവർക്ക് അതിനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യവും, വിശ്വാസപരമായോ ആശയപരമായോ താല്പര്യമില്ലാത്തവർക്ക് മാറിനിൽക്കാനുള്ള (എന്നാൽ അനാദരവ് കാണിക്കാതിരിക്കാനുള്ള) സ്വാതന്ത്ര്യവുമാണ് ഒരു മതേതര റിപ്പബ്ലിക് ഉറപ്പുനൽകേണ്ടത്.
രാജ്യസ്നേഹം നിർബന്ധിത വിധേയത്വമല്ല; അത് പൗരനും രാഷ്ട്രവും തമ്മിലുള്ള ജനാധിപത്യപരമായ പരസ്പരവിശ്വാസമാണ്. വന്ദേമാതരം വിവാദങ്ങളിൽ ഭരണകൂടങ്ങൾ പക്വതയാർന്ന നിലപാട് സ്വീകരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ചട്ടങ്ങളും നിയമങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് വിയോജിപ്പുകളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിന് പകരം, ഭരണഘടന അധിഷ്ഠിതമായ ബഹുസ്വരതയെ സംരക്ഷിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്. നിർബന്ധിതമായി ആലപിപ്പിക്കുന്നതിലല്ല, സ്വമേധയാ നൽകുന്ന ബഹുമാനത്തിലാണ് ഏതൊരു ദേശീയ ഗീതത്തിന്റെയും മൂല്യം നിലനിൽക്കുന്നത്.
പത്രാധിപർ