സ്ത്രീയുടെ ആത്മീയതയെ നിർവചിക്കാനുള്ള അവകാശം ആർക്കാണ്? മതപാരമ്പര്യം കൈമാറുന്ന പണ്ഡിതന്മാർക്കോ, അതോ സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളുടെയും ബോധ്യങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ മതത്തെ പുനർവായിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾക്കോ? ദൈവത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നതിന്റെ അർഥം ആചാരാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നുണ്ടോ, അതോ ഭയത്തിനും പ്രതിഫലേച്ഛയ്ക്കും അതീതമായ ആത്മസമർപ്പണത്തിലും അതിന് ഇടമുണ്ടോ?
ആത്മീയം | എം.കെ.അൻസാർ
ഇസ്‌ലാമിക ആത്മീയതയുടെ ചരിത്രത്തിൽ ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് സവിശേഷമായ മാനം നൽകിയ വ്യക്തിത്വമാണ് എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന റാബിയ അൽ-അദവിയ്യ. ദൈവപ്രേമത്തിന്റെ നിർമലമായ മാതൃകയായി സൂഫി പാരമ്പര്യം ഓർമിക്കുന്ന റാബിയയുടെ ജീവിതം, സ്ത്രീയുടെ ആത്മീയ സ്വയംഭരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സമകാലിക ചർച്ചകൾക്കും പ്രസക്തമായ പശ്ചാത്തലമൊരുക്കുന്നു.
കേരളത്തിൽ സൂഫിസം, സ്ത്രീസ്വാതന്ത്ര്യം, മതയാഥാസ്ഥിതികത എന്നിവയെച്ചൊല്ലി ഉയർന്ന വിവാദങ്ങളിൽ ഫാറൂഖ് കോളേജിലെ സുവോളജി അസിസ്റ്റന്റ് പ്രൊഫസറും എഴുത്തുകാരിയുമായ ശബ്നം നൂർജഹാന്റെ നിലപാടുകൾ ശ്രദ്ധേയമാകുകയും വിവാദമാകുകയുമുണ്ടായി. അവരുടെ ‘നൂർ എ റൂമി’ പരിപാടിയും അതിനെത്തുടർന്നുണ്ടായ വിമർശനങ്ങളും മതവ്യാഖ്യാനങ്ങളിലെ അധികാരം, സ്ത്രീയുടെ ആത്മാഭിമാനം, വിശ്വാസത്തിന്റെ അതിരുകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾക്ക് വഴിതുറന്നു.
റാബിയയുടെ ദൈവപ്രേമവും ശബ്നത്തിന്റെ ആധുനിക സൂഫി വായനയും ഒരേ ആശയത്തിന്റെ തുടർച്ചയല്ല. എന്നാൽ സ്ത്രീയുടെ ആത്മീയസ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ ഇരുവരെയും ഒരേ സംവാദത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കുന്നു.
ദൈവത്തെ സ്നേഹിക്കുന്നതിന്റെ അർഥം
റാബിയ അൽ അദവിയ്യയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങളിൽ ചരിത്രപരമായി ഉറപ്പിക്കാവുന്നവയും പിൽക്കാല ഭക്തിപാരമ്പര്യത്തിൽ രൂപപ്പെട്ട കഥകളും വേർതിരിച്ചറിയേണ്ടതുണ്ട്. അവരുടെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രശസ്തമായ വിവരണങ്ങളിൽ പലതും പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സൂഫി ജീവചരിത്രകാരനായ ഫരീദുദ്ദീൻ അത്താറിന്റെ തദ്കിറത്ത് അൽ ഔലിയയിലൂടെയാണ് പ്രചരിച്ചത്.
ദാരിദ്ര്യം, അനാഥത്വം, അടിമത്തം എന്നിവയിലൂടെ കടന്നുപോയ റാബിയ, മോചിതയായശേഷം പ്രാർഥനയ്ക്കും ദൈവസ്മരണയ്ക്കും ജീവിതം സമർപ്പിച്ചുവെന്നാണ് പാരമ്പര്യം. വിവാഹാലോചനകൾ നിരസിച്ചുവെന്നും ദൈവത്തിന് മാത്രമായി സ്വയം സമർപ്പിച്ചുവെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. ഈ കഥകളുടെ ചരിത്രപരമായ ആധികാരികതയെക്കുറിച്ച് ജാഗ്രത പുലർത്തുമ്പോഴും, അവയിലൂടെ രൂപപ്പെട്ട ആത്മീയദർശനത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം നിഷേധിക്കാനാവില്ല.
റാബിയയുടെ പേരിനൊപ്പം ഏറ്റവും ശക്തമായി നിലകൊള്ളുന്ന ആശയം നിസ്സ്വാർത്ഥ ദൈവപ്രേമമാണ്. സ്വർഗ്ഗം നേടാനുള്ള ആഗ്രഹമോ നരകശിക്ഷയെക്കുറിച്ചുള്ള ഭയമോ അല്ല, ദൈവത്തോടുള്ള സ്നേഹമാണ് ആരാധനയുടെ കേന്ദ്രമാകേണ്ടതെന്ന് അവരുടെ പാരമ്പര്യം പഠിപ്പിക്കുന്നു.
ഒരു കൈയിൽ തീയും മറ്റേ കൈയിൽ വെള്ളവുമായി റാബിയ നടന്നുവെന്ന പ്രസിദ്ധമായ കഥ ഈ ആശയത്തെ പ്രതീകാത്മകമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നു. സ്വർഗ്ഗത്തിന് തീയിടാനും നരകം കെടുത്താനുമാണ് തന്റെ ശ്രമമെന്ന് അവർ പറഞ്ഞുവെന്നാണ് കഥ. അതിന്റെ അർഥം സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെയും നരകത്തിന്റെയും അസ്തിത്വം നിഷേധിക്കലല്ല; അവയോടുള്ള മോഹവും ഭയവും ദൈവപ്രേമത്തെ മറികടക്കരുതെന്ന സന്ദേശമാണ്.
Read more: സൂഫിയും സൂഫിനിയും
ഒരു വിശ്വാസത്തെ നിഷേധിക്കുന്നതും ആ വിശ്വാസവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പ്രതിഫലേച്ഛയെയും ഭയത്തെയും അതിജീവിക്കുന്നതും രണ്ടാണ്. റാബിയയുടെ ആത്മീയ പാരമ്പര്യത്തെ ആധുനിക മതവിമർശനങ്ങളിൽനിന്ന് വേർതിരിക്കുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ആശയവ്യത്യാസമാണിത്.
റാബിയയുടെ പേരിൽ പ്രചരിക്കുന്ന മറ്റൊരു കഥ സ്ത്രീയുടെ ബുദ്ധിയെയും വികാരങ്ങളെയും ആത്മനിയന്ത്രണത്തെയും കുറിച്ചുള്ളതാണ്. ഹസൻ ബസരിയുമായി നടന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്ന ഈ സംഭാഷണം ചരിത്രപരമായി സ്ഥിരീകരിക്കപ്പെട്ടതല്ല. സ്ത്രീയുടെയും പുരുഷന്റെയും ബുദ്ധിയും വികാരവും ലിംഗത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ കൃത്യമായി വിഭജിക്കാനും കഴിയില്ല. എന്നിരുന്നാലും, ഈ കഥയെ ആത്മീയമായ പ്രതീകമായി വായിക്കുമ്പോൾ ഒരു ആശയം തെളിയുന്നു: ആന്തരിക ശക്തി എന്നത് ആഗ്രഹങ്ങളുടെ അഭാവമല്ല, അവയെ വിവേകത്തോടെ കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള കഴിവാണ്.
റാബിയയുടെ അവിവാഹിതജീവിതത്തെയും ഇതേ പശ്ചാത്തലത്തിൽ മനസ്സിലാക്കണം. അത് എല്ലാ സ്ത്രീകൾക്കും ബാധകമായ നിയമമല്ല; ഒരു പ്രത്യേക ആത്മീയ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ജീവിതതിരഞ്ഞെടുപ്പാണ്. സ്ത്രീയുടെ സ്വാതന്ത്ര്യം വിവാഹം സ്വീകരിക്കുന്നതിലാണോ നിരസിക്കുന്നതിലാണോ എന്നതല്ല പ്രധാനം. അവളുടെ തീരുമാനം സ്വന്തം ബോധ്യത്തിൽനിന്നാണോ എന്നതാണ്.
സ്ത്രീയുടെ ആത്മീയ സ്വയംഭരണം
മതചരിത്രങ്ങളിൽ സ്ത്രീകൾ പലപ്പോഴും വിശുദ്ധിയുടെയും ത്യാഗത്തിന്റെയും പ്രതീകങ്ങളായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അവരുടെ സ്വന്തം ചിന്തകൾക്കും തീരുമാനങ്ങൾക്കും എത്രമാത്രം ഇടം ലഭിച്ചു എന്ന ചോദ്യം പലപ്പോഴും മറഞ്ഞുപോകുന്നു.റാബിയയുടെ പാരമ്പര്യം ഈ സാഹചര്യത്തിൽ ശ്രദ്ധേയമാണ്. ആത്മീയ മഹത്വം പുരുഷന്മാർക്ക് മാത്രം അവകാശപ്പെട്ടതല്ലെന്നും ഒരു സ്ത്രീയുടെ ദൈവബന്ധം സാമൂഹിക അംഗീകാരത്തെയോ പുരുഷന്റെ മധ്യസ്ഥതയെയോ ആശ്രയിക്കേണ്ടതില്ലെന്നും അവരുടെ ജീവിതകഥ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.
എന്നാൽ റാബിയയെ ആധുനിക സ്ത്രീവാദത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള പ്രതിനിധിയായി അവതരിപ്പിക്കുന്നത് ചരിത്രപരമായി കൃത്യമല്ല. അവർ ജീവിച്ച കാലഘട്ടത്തിന്റെയും ഇന്നത്തെ സ്ത്രീപക്ഷ ചിന്തയുടെയും ഇടയിൽ നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ അകലമുണ്ട്. സ്ത്രീയുടെ ആത്മീയശേഷിയെ സാമൂഹിക പദവിയുടെ പരിധികളിൽ ഒതുക്കാനാവില്ലെന്ന ആശയമാണ് അവരുടെ പാരമ്പര്യത്തിൽനിന്ന് സമകാലികമായി വായിച്ചെടുക്കാവുന്നത്.
സ്ത്രീകൾക്ക് മതത്തെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാനും സ്വന്തം ആത്മീയാനുഭവങ്ങൾ പങ്കുവയ്ക്കാനും മതവ്യാഖ്യാനങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യാനും അവകാശമുണ്ടെന്ന ആധുനിക വാദവുമായി ഈ പാരമ്പര്യത്തിന് സംവദിക്കാനാകും. എന്നാൽ ആത്മീയസ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ആധുനിക ആശയങ്ങൾ റാബിയയുടെ സ്വന്തം നിലപാടുകളായിരുന്നുവെന്ന് മുൻകൂട്ടി പ്രഖ്യാപിക്കാനാവില്ല.
റൂമിയുടെ പ്രണയവും കേരളത്തിലെ മതസംവാദവും
റാബിയയുടെ കാലത്തിനുശേഷം നൂറ്റാണ്ടുകൾ കഴിഞ്ഞാണ് ജലാലുദ്ദീൻ റൂമി സൂഫി കവിതയുടെ ലോകത്ത് പ്രണയത്തിന് വിപുലമായ ദാർശനികവും കാവ്യാത്മകവുമായ രൂപം നൽകിയത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ പ്രണയം സാധാരണ മനുഷ്യവികാരം മാത്രമല്ല; ആത്മാവിനെ അതിന്റെ പരിമിതികളിൽനിന്ന് പുറത്തേക്ക് നയിക്കുന്ന ആത്മീയശക്തിയാണ്.
ശബ്നം നൂർജഹാന്റെ ആത്മീയ അന്വേഷണങ്ങളിൽ റൂമിക്ക് പ്രധാന സ്ഥാനമുണ്ട്. ഇസ്‌ലാം പ്രണയം സമർപ്പണം, കാമില: റൂമിയുടെ പ്രണയി എന്നീ കൃതികളിലൂടെയും സ്ത്രീകൾക്കായി സംഘടിപ്പിച്ച ‘നൂർ-എ-റൂമി’ പരിപാടിയിലൂടെയും സ്നേഹം, ആത്മീയാന്വേഷണം, മതവ്യാഖ്യാനങ്ങളിലെ പുരുഷാധിപത്യം എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആശയങ്ങൾ അവർ അവതരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ശബ്നത്തിന്റെ നിലപാടനുസരിച്ച്, സൂഫിസം ഇസ്‌ലാമിന് പുറത്തുള്ള ഒന്നല്ല; ഇസ്‌ലാമിനകത്തെ ആത്മീയാന്വേഷണത്തിന്റെ ഒരു മാർഗമാണ്. മതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള യാന്ത്രികവും പുരുഷാധിപത്യപരവുമായ വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ സ്ത്രീകളുടെ ജീവിതത്തെ പരിമിതപ്പെടുത്തുന്നുവെന്നും അവയെ വിമർശിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും അവർ വാദിക്കുന്നു.
എന്നാൽ ‘നൂർ-എ-റൂമി’ പരിപാടിയെച്ചൊല്ലി മതസംഘടനകളിൽനിന്നും ചില പ്രഭാഷകരിൽനിന്നും വിമർശനമുയർന്നു. സൂഫിസത്തിന്റെ ചില വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ ഇസ്‌ലാമിക വിശ്വാസവുമായി പൊരുത്തപ്പെടുന്നില്ലെന്ന ആശങ്കയും പരിപാടി യുവതികളെ തെറ്റായ ദിശയിലേക്ക് നയിക്കാമെന്ന വിമർശനവും റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് ശബ്നത്തിന്റെ ആശയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകൾ വ്യക്തിപരമായ അധിക്ഷേപങ്ങളിലേക്കും നീങ്ങിയത് മാധ്യമങ്ങളും നവ മാധ്യമങ്ങളിലും ചർച്ചയായി.
‘സൂഫിനി’ എന്ന പ്രയോഗം സൂഫിസവും ഫെമിനിസവും ചേർന്നൊരു തിരിച്ചറിയലായി ഈ ചർച്ചയിൽ ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ അതിനെ ഒരു വ്യക്തിയുടെ സമഗ്രമായ ആത്മീയദർശനത്തിന്റെ കൃത്യമായ നിർവചനമായി കാണാനാവില്ല. സൂഫിസത്തിനകത്തും ഫെമിനിസത്തിനകത്തും വ്യത്യസ്ത ധാരകളുണ്ട്; അവ തമ്മിലുള്ള ബന്ധം പരിശോധിക്കുകയാണ് വേണ്ടത്.
ഈ വിവാദം ചില അടിസ്ഥാന ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തുന്നു: മതത്തെ വ്യാഖ്യാനിക്കാനുള്ള അവകാശം പണ്ഡിതന്മാർക്കും മതസ്ഥാപനങ്ങൾക്കും മാത്രമാണോ? സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ പാരമ്പര്യത്തെ പുനർവായിക്കാമോ? മതസ്വാതന്ത്ര്യവും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യവും തമ്മിലുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾ എങ്ങനെ കൈകാര്യം ചെയ്യണം? ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് എളുപ്പത്തിലുള്ള ഉത്തരങ്ങളില്ല. എന്നാൽ അവയെ ചർച്ച ചെയ്യുന്നതുതന്നെ ബൗദ്ധികമായും സാമൂഹികമായും അനിവാര്യമാണ്.
ക്ലാസ് മുറിയിലെ ആരോപണങ്ങളും അക്കാദമിക ഉത്തരവാദിത്വവും
ശബ്നം നൂർജഹാനെതിരായ വിവാദം പൊതുചർച്ചകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയില്ല. ചില വിദ്യാർഥികൾ കോളേജ് അധികൃതർക്ക് പരാതി നൽകിയതായി മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. മതവിശ്വാസങ്ങളെയും പരലോകസങ്കൽപ്പങ്ങളെയും പരിഹസിക്കൽ, ക്ലാസ് മുറിയിൽ വ്യക്തിപരമായ നിരീശ്വരവാദ നിലപാടുകൾ അടിച്ചേൽപ്പിക്കൽ, നിഖാബ് ധരിച്ച വിദ്യാർഥിനിയെ അപമാനിക്കൽ തുടങ്ങിയവയാണ് പരാതികളിൽ ഉന്നയിക്കപ്പെട്ട ആരോപണങ്ങളെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവയുടെ യഥാർഥ സാഹചര്യം, അധ്യാപികയുടെ വിശദീകരണം, കോളേജ് അധികൃതരുടെ അന്വേഷണഫലം എന്നിവ പരിശോധിച്ചശേഷമേ അന്തിമ നിഗമനത്തിലെത്താനാവൂ. ശബ്നം തന്റെ നിലപാടുകളെ മതവിരുദ്ധതയായല്ല, മതയാഥാസ്ഥിതികതയോടുള്ള വിമർശനമായാണ് വിശദീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്.
ഒരു അധ്യാപികയ്ക്ക് സ്വന്തം മതപരവും ദാർശനികവുമായ നിലപാടുകൾ പുലർത്താനും പൊതുവേദികളിൽ അവതരിപ്പിക്കാനും അവകാശമുണ്ട്. എന്നാൽ ക്ലാസ് മുറിയിൽ അധ്യാപികയും വിദ്യാർഥിയും ഇടയിലുള്ള അധികാരപരമായ അസമത്വം ഉള്ളതിനാൽ, വിശ്വാസപരമായ വിഷയങ്ങളിൽ അധ്യാപികയ്ക്ക് പ്രത്യേക ഉത്തരവാദിത്വവുമുണ്ട്.
ശാസ്ത്രം പഠിക്കാൻ നിരീശ്വരവാദിയാകണം എന്ന നിലപാട് വിദ്യാർഥികൾക്കുമേൽ അടിച്ചേൽപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ അത് വിമർശനവിധേയമാക്കേണ്ടതാണ്. ശാസ്ത്രത്തിന്റെ രീതിശാസ്ത്രം നിരീക്ഷണം, പരീക്ഷണം, തെളിവ്, യുക്തിസഹമായ നിഗമനം എന്നിവയിലാണ് അധിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്. ജീവപരിണാമം പഠിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് ദൈവവിശ്വാസിയാകാനും നിരീശ്വരവാദിയാകാനും കഴിയും. ശാസ്ത്രീയ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ സാധുത വിലയിരുത്തുന്നത് വ്യക്തിയുടെ മതപരമായ തിരിച്ചറിയലിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലല്ല, തെളിവുകളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്.
നിഖാബുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ആരോപണവും നീതിപൂർവം പരിശോധിക്കണം. വസ്ത്രധാരണത്തെ വിമർശിക്കാനുള്ള അവകാശം ഒരാൾക്കുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ പേരിൽ ഒരു വിദ്യാർഥിനിയെ അപമാനിക്കാനുള്ള അവകാശമില്ല. അതേസമയം, ആരോപണത്തിന്റെ സാഹചര്യം പരിശോധിക്കാതെ അധ്യാപികയെ കുറ്റക്കാരിയായി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതും ഉചിതമല്ല.
സ്ത്രീസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പേരിൽ മറ്റൊരു സ്ത്രീയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിനെ അപമാനിക്കുന്നത് വൈരുധ്യമാണ്. മതപരമായ വസ്ത്രധാരണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അഭിപ്രായവ്യത്യാസം ഒരു സ്ത്രീയുടെ അന്തസ്സിനെ നിഷേധിക്കുന്നതിലേക്ക് നീങ്ങരുത്.
ഈ വിവാദത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം അതുകൊണ്ടുതന്നെ ശബ്നത്തിന്റെ സൂഫി നിലപാടുകൾ ശരിയോ തെറ്റോ എന്നു വിധിക്കുന്നതിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. അഭിപ്രായസ്വാതന്ത്ര്യം, മതസ്വാതന്ത്ര്യം, അക്കാദമിക ഉത്തരവാദിത്വം, സ്ത്രീയുടെ വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവ ഒരേസമയം എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കാമെന്നതും ഇതിന്റെ ഭാഗമാണ്.
രണ്ട് കാലങ്ങളിലെ ആത്മീയ സ്വാതന്ത്ര്യം
റാബിയയുടെ ആത്മീയജീവിതം ദൈവപ്രേമത്തിന്റെ ശുദ്ധീകരണത്തെക്കുറിച്ചാണ്. ശബ്നത്തിന്റെ സമകാലിക ഇടപെടലുകൾ സ്ത്രീകളുടെ ആത്മാഭിമാനം, മതവ്യാഖ്യാനങ്ങളിലെ പുരുഷാധിപത്യം, വ്യക്തിയുടെ ആത്മീയാന്വേഷണം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിലാണ് കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത്. റാബിയയുടെ പാരമ്പര്യത്തിൽ സ്വാതന്ത്ര്യം ദൈവത്തോടുള്ള ബന്ധത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതിലൂടെ പ്രകടമാകുന്നു. ശബ്നത്തിന്റെ സമീപനത്തിൽ അത് സ്ത്രീയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സാമൂഹിക-മതപരമായ അധികാരബന്ധങ്ങളെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിലൂടെയും പ്രകടമാകുന്നു.
ഇവ രണ്ടും ഒരേ കാര്യമല്ല; എന്നാൽ പരസ്പരം വിരുദ്ധമാകണമെന്നുമില്ല. സ്ത്രീയുടെ ആത്മാഭിമാനം ദൈവപ്രേമത്തിന് വിരുദ്ധമാകേണ്ടതില്ല. മതാധികാരത്തെ വിമർശിക്കുന്നത് ദൈവവിശ്വാസത്തെ നിർബന്ധമായും നിഷേധിക്കുന്നതുമല്ല. അതുപോലെ, സ്ത്രീസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ പേരിൽ എല്ലാ മതവിശ്വാസങ്ങളെയും യുക്തിരഹിതമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കേണ്ടതുമില്ല.
റാബിയയുടെ പേരിൽ പ്രചരിക്കുന്ന സ്വർഗ്ഗ-നരക കഥയെ വിശ്വാസനിഷേധത്തിന്റെ തെളിവായി അവതരിപ്പിക്കാനാവില്ല. അതുപോലെ, ദൈവപ്രേമത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ മാതൃക ഉപയോഗിച്ച് ആധുനിക സ്ത്രീകളുടെ സ്വാതന്ത്ര്യാവകാശങ്ങളെ നിരസിക്കാനും കഴിയില്ല.ആത്മീയാനുഭവവും മതപരമായ അറിവും തമ്മിൽ സംവാദം സാധ്യമാണ്. അതിന് വിമർശനവും ആത്മപരിശോധനയും ആവശ്യമാണ്. ചരിത്രപരമായ പാരമ്പര്യത്തെ ആദരിക്കുക എന്നത് അതിനെ വിമർശനത്തിൽനിന്ന് ഒഴിവാക്കലല്ല; ആധുനിക ചിന്തയെ അംഗീകരിക്കുക എന്നത് അതിലെ എല്ലാ വാദങ്ങളും ശരിയാണെന്ന് കരുതലുമല്ല.
ആത്മബോധത്തിന്റെ വെളിച്ചം
റാബിയ അൽ-അദവിയ്യയുടെ ആത്മീയ പാരമ്പര്യവും ശബ്നം നൂർജഹാനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വിവാദങ്ങളും വ്യത്യസ്ത കാലങ്ങളുടെയും ആശയലോകങ്ങളുടെയും ഭാഗങ്ങളാണ്. എന്നാൽ അവ രണ്ടും സ്ത്രീയുടെ ആത്മീയസ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പൊതുചോദ്യത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു: സ്വന്തം വിശ്വാസത്തെക്കുറിച്ചും ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചും തീരുമാനമെടുക്കാനുള്ള അവകാശം സ്ത്രീക്ക് എത്രമാത്രമുണ്ട്?
റാബിയയുടെ പാരമ്പര്യം സ്വർഗ്ഗമോഹത്തിനും നരകഭയത്തിനും അതീതമായ ദൈവപ്രേമത്തെ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്നു. ശബ്നത്തിന്റെ ഇടപെടലുകൾ സ്ത്രീകളുടെ ആത്മാഭിമാനവും മതവ്യാഖ്യാനങ്ങളിലെ അധികാരബന്ധങ്ങളും ചർച്ചാവിഷയമാക്കുന്നു. അവരുടെ നിലപാടുകളെ വിമർശിക്കാം; അതുപോലെ, അവർക്കെതിരായ ആരോപണങ്ങളും തെളിവിന്റെയും നീതിയുടെയും അടിസ്ഥാനത്തിൽ പരിശോധിക്കണം. വ്യക്തിഹത്യയ്ക്കും മതപരമായ അധിക്ഷേപത്തിനും പകരം ആശയപരമായ സംവാദമാണ് വേണ്ടത്.
സ്ത്രൈണതയുടെ ശക്തി വികാരങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിലോ മറ്റുള്ളവരുടെ നിർദേശങ്ങൾക്ക് അനുസരിക്കുന്നതിലോ മാത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നില്ല. സ്വന്തം വിശ്വാസങ്ങളെയും ആഗ്രഹങ്ങളെയും ബോധപൂർവം തിരിച്ചറിയാനും സ്വന്തം തീരുമാനങ്ങളുടെ ഉത്തരവാദിത്വം ഏറ്റെടുക്കാനും മറ്റുള്ളവരുടെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെ മാനിക്കാനും കഴിയുന്നതിലാണ് അതിന്റെ യഥാർഥ സാധ്യത.
സ്ത്രൈണതയുടെ ആന്തരിക ശക്തി ഒരു സ്ത്രീ എത്രത്തോളം അനുസരിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ അളവല്ല; അവൾ എത്രത്തോളം ആത്മബോധത്തോടെയും ആത്മാർഥതയോടെയും സ്വതന്ത്രമായി ജീവിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ ചോദ്യമാണ്.