ഡോ. അസ്ഗർ അലി എഞ്ചിനീയറുടെ സ്മരണാർത്ഥമുള്ള ഈ പ്രഭാഷണത്തിന് ക്ഷണം ലഭിച്ചപ്പോൾ, സമാനമായ നിലപാടുകളുള്ള മറ്റൊരു മതവിപ്ലവകാരിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാനാണ് എനിക്ക് തോന്നിയത്. സ്വന്തം പാരമ്പര്യം ഉപേക്ഷിക്കാതെ തന്നെ അതിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അതിനെ പരിഷ്കരിക്കാനും, കൂടുതൽ മാനവികവും നീതിപൂർവ്വകവും കാരുണ്യപൂർണ്ണവുമാക്കാൻ അവിശ്രമം പരിശ്രമിച്ച ഒരു വ്യക്തിയെക്കുറിച്ച്. ആ വ്യക്തി മഹാത്മാഗാന്ധിയാണ്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വാസവും ഇന്നത്തെ നമ്മുടെ വിശ്വാസവും തമ്മിലുള്ള വിനിമയങ്ങളാണ് ഇവിടെ എന്റെ വിഷയം
അനുസ്മരണം | രാമചന്ദ്ര ഗുഹ | ഭാഗം- 1
 |
| രാമചന്ദ്ര ഗുഹ |
ഡോ. അസ്ഗർ അലി എഞ്ചിനീയറുടെ ഓർമ്മകൾക്കു മുന്നിൽ സംസാരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞത് വലിയൊരു ബഹുമതിയായി ഞാൻ കരുതുന്നു. എഴുപതുകളുടെ അവസാനത്തിലും എൺപതുകളുടെ തുടക്കത്തിലും, എന്റെ രാഷ്ട്രീയ-ബൗദ്ധിക വളർച്ചയുടെ ഘട്ടത്തിൽ ഞാൻ ഏറെ വായിക്കുകയും പഠിക്കുകയും ചെയ്ത ചിന്തകനാണ് അദ്ദേഹം. അടിയന്തരാവസ്ഥയ്ക്കു ശേഷമുള്ള കാലത്താണ് വർഗ്ഗീയ സൗഹാർദ്ദത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലേഖനങ്ങളും, സ്വന്തം പാരമ്പര്യത്തിലെ യാഥാസ്ഥിതികത്വത്തോടും മതമേധാവിത്വത്തോടും അദ്ദേഹം നടത്തിയ ധീരമായ പോരാട്ടങ്ങളും ഞാൻ ശ്രദ്ധിക്കുന്നത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മരണാർത്ഥമുള്ള ഈ പ്രഭാഷണത്തിന് ക്ഷണം ലഭിച്ചപ്പോൾ, സമാനമായ നിലപാടുകളുള്ള മറ്റൊരു മതവിപ്ലവകാരിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കാനാണ് എനിക്ക് തോന്നിയത്. സ്വന്തം പാരമ്പര്യം ഉപേക്ഷിക്കാതെ തന്നെ അതിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അതിനെ പരിഷ്കരിക്കാനും, കൂടുതൽ മാനവികവും നീതിപൂർവ്വകവും കാരുണ്യപൂർണ്ണവുമാക്കാൻ അവിശ്രമം പരിശ്രമിച്ച ഒരു വ്യക്തിയെക്കുറിച്ച്. ആ വ്യക്തി മഹാത്മാഗാന്ധിയാണ്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വാസവും ഇന്നത്തെ നമ്മുടെ വിശ്വാസവും തമ്മിലുള്ള വിനിമയങ്ങളാണ് ഇവിടെ എന്റെ വിഷയം.
പൊതുജീവിതത്തിലെ വിശ്വാസം: രണ്ടു ധാരകൾ
മനുഷ്യന്റെ ഇടുങ്ങിയ സ്വാർത്ഥതകൾക്കപ്പുറമുള്ള ഒരു ധാർമ്മികബോധത്തെയാണ് നാം 'വിശ്വാസം' എന്ന് വിളിക്കുന്നതെങ്കിൽ, ആധുനിക രാഷ്ട്രീയത്തിലെ പല പ്രമുഖർക്കും അത് അത്ര പ്രസക്തമായ ഒന്നായിരുന്നില്ലെന്ന് കാണാം. വിൻസ്റ്റൺ ചർച്ചിൽ എങ്ങനെയുള്ള ക്രിസ്തുമത വിശ്വാസിയായിരുന്നു എന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തെ വിലയിരുത്തുമ്പോൾ വിഷയമാകുന്നതേയില്ല. ഫ്രാൻസിലെ ചാൾസ് ഡി ഗോളെയുടെയോ ചൈനയിലെ മാവോ സേതുങ്ങിന്റെയോ കാര്യത്തിലും ഇത് ശരിയാണ്. എന്നാൽ മറ്റു ചിലർക്ക് വിശ്വാസം അങ്ങേയറ്റം നിർണ്ണായകമായിരുന്നു; പക്ഷേ അത് പ്രകടമായ രീതികൾ തികച്ചും വിഭിന്നമായിരുന്നു താനും.
ഇറാഖ് അധിനിവേശത്തിന് ഉത്തരവിട്ട അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ജോർജ്ജ് ഡബ്ല്യു. ബുഷിനോട് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട തത്ത്വചിന്തകൻ ആരാണെന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത് 'യേശുക്രിസ്തു' എന്നായിരുന്നു. എന്നാൽ ക്രിസ്തുദർശനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനത്തെ അനേകം അമേരിക്കക്കാർ അന്ന് ചോദ്യം ചെയ്തിരുന്നു. അതിന് ഒരു തലമുറ മുൻപ് മാർട്ടിൻ ലൂഥർ കിംഗ് ജൂനിയറോട് ഇതേ ചോദ്യം ചോദിച്ചിരുന്നെങ്കിലും അദ്ദേഹം യേശുക്രിസ്തു എന്ന് തന്നെയാകുമായിരുന്നു മറുപടി നൽകുക. എന്നാൽ ലൂഥർ കിംഗിന്റെ ക്രിസ്തു സാർവ്വലൗകിക പൗരാവകാശങ്ങളുടെയും അഹിംസയുടെയും വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത കാരുണ്യത്തിന്റെയും പ്രതീകമായിരുന്നു.
 |
| അസ്ഗർ അലി എഞ്ചിനീയർ |
ഗാന്ധിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം വിശ്വാസം വെറുമൊരു ബാഹ്യമായ അലങ്കാരമോ സങ്കുചിത രാഷ്ട്രീയത്തിനുള്ള ഉപായമോ ആയിരുന്നില്ല; അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമഗ്രമായ ധാർമ്മിക-രാഷ്ട്രീയ നിലനിൽപ്പിന്റെ അടിത്തറയായിരുന്നു അത്. ഗാന്ധിയുടെ മതദർശനത്തിന്റെ സവിശേഷത മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ അദ്ദേഹം ജനിച്ച 1869-ലെ ചരിത്രപശ്ചാത്തലം നാം പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട്. ആ കാലഘട്ടത്തിൽ യൂറോപ്പിൽ യുക്തിചിന്തയും മതനിഷേധവും ആഴത്തിൽ വേരൂന്നുകയായിരുന്നു. ചാൾസ് ഡാർവിന്റെ 'ഒറിജിൻ ഓഫ് സ്പീഷീസ്' പ്രസിദ്ധീകരിച്ച് കൃത്യം പത്തു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോഴാണ് ഗാന്ധി ജനിക്കുന്നത്. ഈ കണ്ടെത്തൽ ദൈവസൃഷ്ടിവാദത്തിന്റെ അടിത്തറയിളക്കി. പാശ്ചാത്യ ബുദ്ധിജീവികൾ കടുത്ത മതനിരാസത്തിലേക്ക് നീങ്ങി; പ്രശസ്ത കവി തോമസ് ഹാർഡി 'ദൈവത്തിന്റെ ശവസംസ്കാരം' എന്ന പേരിൽ കവിതയെഴുതുന്നത് ഈ കാലത്താണ്.
മറുഭാഗത്ത്, ഏഷ്യയിലും ആഫ്രിക്കയിലും അക്കാലത്ത് തീവ്രമായ മതമൗലികവാദവും മതപരിവർത്തന മത്സരങ്ങളും പിടിമുറുക്കുകയായിരുന്നു. യൂറോപ്യൻ സാമ്രാജ്യത്വത്തോടൊപ്പം ക്രിസ്ത്യൻ മിഷണറിമാർ അവിശ്വാസികളെ മതത്തിലേക്ക് മാറ്റാൻ ശ്രമിച്ചു. ആഫ്രിക്കയിൽ മിഷണറി ഇസ്ലാം ശക്തിപ്രാപിച്ചു; ഇന്ത്യയിലാകട്ടെ, ഇതിനെതിരെയുള്ള പ്രതികരണമെന്നോണം എല്ലാവരെയും ഹിന്ദുമതത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ ആര്യസമാജം പോലുള്ള പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവന്നു. ഇത്തരമൊരു കാലഘട്ടത്തിൽ ഗാന്ധിയെ വേറിട്ടുനിർത്തിയത്, അദ്ദേഹം ഈ രണ്ടു തീവ്രനിലപാടുകൾക്കൊപ്പവും നിന്നില്ല എന്നതാണ്. അദ്ദേഹം ഒരു നിരീശ്വരവാദിയായിരുന്നില്ല; അതേസമയം ഒരു മതമൗലികവാദിയോ യാഥാസ്ഥിതികനോ ആയി മാറിയതുമില്ല.
ബൗദ്ധികവും ധാർമ്മികവുമായ വഴികാട്ടികൾ
ഗാന്ധിയുടെ മതചിന്തകൾ ഒരു ശൂന്യതയിൽ നിന്നും പെട്ടെന്ന് രൂപപ്പെട്ടതല്ല. ഭൂമിശാസ്ത്രപരവും സാംസ്കാരികവുമായ അതിരുകൾ ഭേദിച്ചുള്ള ചില വ്യക്തിബന്ധങ്ങളിലൂടെയും സംവാദങ്ങളിലൂടെയുമാണ് അത് പരുവപ്പെട്ടത്. ഗാന്ധിയുടെ ബൗദ്ധിക ചക്രവാളം ഒരു വൃത്തംപോലെ വികസിച്ചുവന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ്: ആദ്യം സ്വന്തം നാട്ടുകാരനായ ഒരു ഗുജറാത്തിയിൽ നിന്ന്, പിന്നീട് ഗുജറാത്തിന് പുറത്തുള്ള ഒരു ഭാരതീയനിലേക്ക്, ഒടുവിൽ അന്തർദേശീയ തലത്തിലുള്ള ഒരു ചിന്തകനിലേക്ക് അത് വളർന്നു.
ഇതിൽ ആദ്യത്തെ വ്യക്തി ശ്രീമദ് രാജ്ചന്ദ്ര (റായ്ചന്ദ്ഭായ്) എന്ന ജൈനചിന്തകനായിരുന്നു. 1891-ൽ ലണ്ടനിലെ നിയമപഠനം കഴിഞ്ഞ് നാട്ടിലെത്തിയ ഉടനെയാണ് ഗാന്ധി അദ്ദേഹത്തെ പരിചയപ്പെടുന്നത്. സ്വന്തം മാതാവിന്റെ വിയോഗവാർത്തയറിഞ്ഞ് തകർന്നുനിന്ന ഗാന്ധിക്ക് ആശ്വാസമായത് റായ്ചന്ദ്ഭായിയായിരുന്നു. അഹിംസ എന്ന ഉന്നതമായ ധാർമ്മികമൂല്യവും, ഇതര മതങ്ങളെ ആഴത്തിലുള്ള ആദരവോടെയും വിനയത്തോടെയും സമീപിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകതയും ഗാന്ധി പഠിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിൽ നിന്നാണ്. റായ്ചന്ദ്ഭായ് ഗാന്ധിക്ക് മനോഹരമായ ഒരു തീവണ്ടി ഉപമ നൽകുകയുണ്ടായി: വിവിധ മതങ്ങളെ ഒരേ ട്രെയിനിലെ വ്യത്യസ്ത കംപാർട്ട്മെന്റുകളായി കാണുക. 'ഹിന്ദുമതം' എന്ന എ കംപാർട്ട്മെന്റിലിരിക്കുന്ന ഒരാൾക്ക് ഇടനാഴിയിലൂടെ നടന്ന് ജൈനമതമെന്ന ബി കംപാർട്ട്മെന്റിലേക്കോ, ക്രിസ്തുമതമെന്ന സി കംപാർട്ട്മെന്റിലേക്കോ, ഇസ്ലാമെന്ന ഡി കംപാർട്ട്മെന്റിലേക്കോ പോകാം. കംപാർട്ട്മെന്റുകൾ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കാമെങ്കിലും അവയെല്ലാം ഒരേ പാളത്തിലൂടെ മുന്നോട്ട് പോകുന്ന ഒരൊറ്റ തീവണ്ടിയുടെ ഭാഗങ്ങളാണ്.
ഗാന്ധിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഗുരുവായ ഗോപാലകൃഷ്ണ ഗോഖലെ ആയിരുന്നു രണ്ടാമത്തെ സ്വാധീനം. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ രണ്ടു സമുദായങ്ങളായ ഹിന്ദുക്കൾക്കും മുസ്ലിംകൾക്കുമിടയിൽ ശാശ്വതമായ ഐക്യം കെട്ടിപ്പടുക്കാൻ ക്ഷമയും വിവേകവും വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത പൊതുപ്രതിബദ്ധതയും വേണമെന്ന് ഗാന്ധിയെ പഠിപ്പിച്ചത് ഗോഖലെയാണ്. തിലകനെപ്പോലുള്ള സമകാലികർ യാഥാസ്ഥിതിക ഹൈന്ദവ പ്രതീകങ്ങളെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് കൂട്ടിയിണക്കിയപ്പോൾ, ഗോഖലെ പൗരകേന്ദ്രീകൃതവും എല്ലാവരെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായ മതേതര നിലപാടാണ് മുന്നോട്ടുവെച്ചത്. തൊട്ടുകൂടായ്മ എന്ന വലിയ അനീതിയെക്കുറിച്ച് ഗാന്ധിയെ ആദ്യം ബോധവാനാക്കിയതും ഗോഖലെയായിരുന്നു.
റഷ്യൻ എഴുത്തുകാരനും ചിന്തകനുമായ ലിയോ ടോൾസ്റ്റോയ് ആയിരുന്നു മൂന്നാമത്തെ വലിയ സ്വാധീനം. ഗാന്ധി ഒരിക്കലും ടോൾസ്റ്റോയിയെ നേരിൽ കണ്ടിട്ടില്ല; 'യുദ്ധവും സമാധാനവും' അല്ലെങ്കിൽ 'അന്നാ കരേനിന' തുടങ്ങിയ ടോൾസ്റ്റോയിയുടെ പ്രശസ്ത നോവലുകൾ ഗാന്ധി വായിച്ചതിനും വ്യക്തമായ തെളിവുകളില്ല. എന്നാൽ ടോൾസ്റ്റോയിയുടെ 'ദ കിംഗ്ഡം ഓഫ് ഗോഡ് ഈസ് വിത്തിൻ യു' (ദൈവരാജ്യം നിന്നിലാണ്) എന്ന ചിന്താഗ്രന്ഥം ഗാന്ധിയെ ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചു. ദൈവം കുടികൊള്ളുന്നത് മനുഷ്യന്റെ ഉള്ളിലാണ് എന്ന ടോൾസ്റ്റോയിയുടെ ദർശനം മതസ്ഥാപനങ്ങളെയും പുരോഹിതവർഗ്ഗങ്ങളെയും അപ്രസക്തമാക്കി. സത്യത്തെയും ദൈവത്തെയും തിരിച്ചറിയാൻ ശങ്കരാചാര്യരോ ബിഷപ്പോ ഷാഹി ഇമാമോ മാർപ്പാപ്പയോ പോലുള്ള ഇടനിലക്കാരുടെ ആവശ്യമില്ലെന്ന തിരിച്ചറിവ് ഗാന്ധിക്ക് ലഭിക്കുന്നത് ടോൾസ്റ്റോയിയിൽ നിന്നാണ്.
ലണ്ടനിലും ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലും വെന്തുപാകപ്പെട്ട ജീവിതാനുഭവങ്ങൾ
പുസ്തകങ്ങൾക്കും ഗുരുക്കന്മാർക്കും അപ്പുറം, സ്വന്തം കാലഘട്ടത്തിലെ യാഥാസ്ഥിതിക സാമൂഹിക ചിട്ടകളെ വെല്ലുവിളിച്ചുകൊണ്ട് ഗാന്ധി ഉണ്ടാക്കിയെടുത്ത വ്യക്തിബന്ധങ്ങളാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിശ്വാസത്തെ രൂപപ്പെടുത്തിയത്. വിദേശത്ത് ജീവിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതാണ് ഗാന്ധിയെ അടിമുടി മാറ്റിയത്.
പിതാവിന്റെ വിയോഗം കാരണമാണ് കർക്കശമായ യാഥാസ്ഥിതിക വിലക്കുകൾ മറികടന്ന് ഗാന്ധിക്ക് ലണ്ടനിലേക്ക് പോകാനായത്. ലണ്ടനിൽ വെച്ച് സ്വതന്ത്രരായ സ്ത്രീകളെയും ക്രിസ്തുമതവിശ്വാസികളായ സുഹൃത്തുക്കളെയും അദ്ദേഹം കണ്ടുമുട്ടി. ജോഷ്വാ ഓൾഡ്ഫീൽഡ് എന്ന സസ്യാഹാരിയായ ഇംഗ്ലീഷ് ക്രിസ്ത്യാനിക്കൊപ്പം അദ്ദേഹം ഒരുമിച്ച് മുറി പങ്കിട്ടു താമസിച്ചു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിൽ കത്തിയവാറിലെ യാഥാസ്ഥിതിക അന്തരീക്ഷത്തിൽ ഒരിക്കലും ചിന്തിക്കാൻ പോലും കഴിയാത്ത ഒന്നായിരുന്നു അത്.
ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയിലെ പരാജയപ്പെട്ട വക്കീൽ ജീവിതത്തിന് ശേഷമാണ് ഗുജറാത്തി മുസ്ലിം വ്യാപാരികൾ തമ്മിലുള്ള തർക്കം പരിഹരിക്കാനായി ഗാന്ധി ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലേക്ക് പോകുന്നത്. 1893-ൽ ഡർബനിൽ കപ്പലിറങ്ങിയ ഗാന്ധിയെ സ്വീകരിച്ച് സ്വന്തം വീട്ടിൽ താമസിപ്പിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കക്ഷിയായ ദാദാ അബ്ദുള്ള ആയിരുന്നു. കത്തിയവാറിൽ നിന്നുള്ള തികഞ്ഞ സസ്യാഹാരിയായ ഒരു ബനിയ ഹിന്ദു, മാംസാഹാരിയായ ഒരു ഗുജറാത്തി മുസ്ലിമിന്റെ വീട്ടിൽ ഒന്നിച്ചു താമസിക്കുക എന്നത് അന്നത്തെ ഇന്ത്യയിൽ ചിന്തിക്കാൻ പോലുമാകാത്ത കാര്യമായിരുന്നു.
തുടർന്ന് ജൊഹാനസ്ബർഗിൽ വെച്ച് ഒരു സസ്യാഹാര ശാലയിൽ നിന്നാണ് ഹെൻറി പോളക് എന്ന ബ്രിട്ടീഷ് ജൂതനെ ഗാന്ധി കണ്ടുമുട്ടുന്നത്. മില്ലി ഗ്രഹാം എന്ന ക്രിസ്ത്യൻ യുവതിയുമായുള്ള പോളക്കിന്റെ വിവാഹത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടുകാർ എതിർത്തപ്പോൾ, ഗാന്ധി ഇടപെട്ട് അവരുടെ കുടുംബത്തിന് കത്തെഴുതുകയും ഒടുവിൽ അവരുടെ രജിസ്റ്റർ വിവാഹത്തിന് ഏക ദൃക്സാക്ഷിയായി ഒപ്പിടുകയും ചെയ്തു. വിവാഹശേഷം ഗാന്ധിയും കസ്തൂർബയും ഹെൻറി പോളക്കും മില്ലിയും ഒരൊറ്റ വീട്ടിലാണ് താമസിച്ചത്. വർണ്ണവിവേചനം കൊടികുത്തിവാണ ആ നഗരത്തിൽ ഹിന്ദുവും ജൂതനും ക്രിസ്ത്യാനിയും ഒന്നിച്ചു കഴിഞ്ഞ ആ വീട് അന്നത്തെ ഏറ്റവും വലിയ സാമൂഹിക വിപ്ലവമായിരുന്നു.
ഈ വ്യക്തിബന്ധങ്ങൾ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പോരാട്ടങ്ങളിലേക്കും പടർന്നു.നേറ്റാൽ ഇന്ത്യൻ കോൺഗ്രസിന്റെയും ആദ്യകാല സത്യാഗ്രഹങ്ങളുടെയും പ്രധാന സാമ്പത്തിക സ്രോതസ്സ് പാർസി രുസ്തംജി എന്ന വ്യവസായിയായിരുന്നു. ജയിൽവാസങ്ങൾക്കൊടുവിൽ പല സവർണ്ണ ഹിന്ദുക്കളും പിൻവാങ്ങിയപ്പോൾ സത്യാഗ്രഹ പ്രസ്ഥാനത്തെ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ചത് അഹമ്മദ് മുഹമ്മദ് കച്ചാലിയ എന്ന ഗുജറാത്തി മുസ്ലിം വ്യാപാരിയായിരുന്നു. (കച്ചാലിയയുടെ മക്കൾ പിൽക്കാലത്ത് നെൽസൺ മണ്ടേലയുടെ ഏറ്റവും അടുത്ത സഹപ്രവർത്തകരായി വർണ്ണവിവേചനത്തിനെതിരെ പോരാടിയവരാണ്).
ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലിംകളും പാർസികളും ക്രിസ്ത്യാനികളും ഒരുമിച്ചുകൂടി സത്യാഗ്രഹങ്ങൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തതും, കരിനിയമങ്ങൾക്കെതിരെ തിരിച്ചറിയൽ കാർഡുകൾ കൂട്ടിയിട്ട് കത്തിച്ചതും ജൊഹാനസ്ബർഗിലെ ഹമീദിയ പള്ളിക്ക് മുന്നിൽ വെച്ചായിരുന്നു. ഗോഖലെ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലേക്ക് അയച്ച ആംഗ്ലിക്കൻ പുരോഹിതൻ സി.എഫ്. ആൻഡ്രൂസ് ഗാന്ധിയുടെ ആത്മമിത്രമായി മാറി. മറ്റുള്ളവർ 'ബാപ്പു' എന്നും 'ഗാന്ധിജി' എന്നും വിളിച്ചപ്പോൾ, ഗാന്ധിയെ പേരെടുത്ത് 'മോഹൻ' എന്ന് വിളിക്കാൻ സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടായിരുന്ന ഏക വ്യക്തി ആൻഡ്രൂസായിരുന്നു; ഗാന്ധി അദ്ദേഹത്തെ 'ചാർലി' എന്നും വിളിച്ചു.
ആന്ധ്രാപ്രദേശിൽ നിന്നുള്ള പ്രമുഖ സാമൂഹിക പരിഷ്കർത്താവും യുക്തിവാദിയുമായിരുന്ന ഗോറ (ജി. രാമചന്ദ്ര റാവു) ഗാന്ധിയുമായി നടത്തിയ സംവാദങ്ങൾ ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്. മനുഷ്യസേവനത്തിന് ഒരു ദൈവവിശ്വാസത്തിന്റെ ആവശ്യമില്ലെന്ന് ഗോറ വാദിച്ചു. ഈ സംവാദങ്ങൾക്കൊടുവിൽ ഗാന്ധി തന്റെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ആപ്തവാക്യമായ "ദൈവമാണ് സത്യം" എന്നത് തിരുത്തി "സത്യമാണ് ദൈവം" എന്ന് പുനർനിർവ്വചിച്ചു. അതോടെ സദാചാരബോധമുള്ള നിരീശ്വരവാദികൾക്കും ഗാന്ധിയുടെ ധാർമ്മിക ലോകത്ത് ഇടം ലഭിച്ചു.
ഗാന്ധിയൻ മതദർശനത്തിന്റെ അഞ്ച് തൂണുകൾ
ഗാന്ധി ഒരു അക്കാദമിക് ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്നില്ല; മറിച്ച് ഒരു കർമ്മയോഗിയും ധാർമ്മിക ചിന്തകനുമായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിപുലമായ എഴുത്തുകളിൽ നിന്നും പ്രസംഗങ്ങളിൽ നിന്നും പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്നും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മതദർശനത്തെ അഞ്ച് പ്രധാന തത്ത്വങ്ങളായി നമുക്ക് സംഗ്രഹിക്കാം:
ഒന്നാമതായി, അദ്ദേഹം മതപരമായ സവിശേഷാധികാരങ്ങളെ അഥവാ ഏകാധിപത്യത്തെ പാടേ നിരസിച്ചു. ഒരു പ്രത്യേക മതത്തിനോ പുരോഹിതവർഗ്ഗത്തിനോ വേദഗ്രന്ഥത്തിനോ മാത്രമേ ദൈവത്തിലേക്ക് വഴികാട്ടാനാകൂ എന്ന വാദത്തെ അദ്ദേഹം അംഗീകരിച്ചില്ല. സത്യത്തിന്റെ കുത്തക ഒരൊറ്റ മതത്തിനുമില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം വ്യക്തമാക്കി. രണ്ടാമതായി, എല്ലാ മതങ്ങളിലും ദൈവികമായ സത്യങ്ങളും മാനുഷികമായ തെറ്റുകളും ഒരുപോലെ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. മതങ്ങൾ ദൈവപ്രേരിതമാണെങ്കിലും അവ മനുഷ്യരിലൂടെയാണ് പകർന്നുനൽകപ്പെട്ടത് എന്നതിനാൽ അപൂർണ്ണതകൾ സ്വാഭാവികമാണ്. 1895-ൽ ദക്ഷിണാഫ്രിക്കയിലെ ഒരു ട്രാപ്പിസ്റ്റ് സന്യാസിമഠം സന്ദർശിച്ചപ്പോൾ, అక్కടുള്ള സന്യാസിമാരുടെ ലളിതജീവിതവും വെള്ളക്കാരായ ഭരണാധികാരികളുടെ വംശീയ അഹന്തയും താരതമ്യം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഗാന്ധി കുറിച്ചു: "ഒരു മതം ദൈവികമാണോ പൈശാചികമാണോ എന്ന് തീരുമാനിക്കുന്നത് അതിനെ പിന്തുടരുന്ന മനുഷ്യരുടെ പ്രവൃത്തികളാണ്."
മൂന്നാമതായി, സംഘടിതമായ മതപരിവർത്തനങ്ങളെയും പ്രചാരണങ്ങളെയും ഗാന്ധി ശക്തമായി എതിർത്തു. മനുഷ്യന്റെ ആത്മാവിനെ കമ്പോളച്ചരക്കാക്കി മാറ്റുന്ന മത്സരബുദ്ധിയോടെയുള്ള മതപരിവർത്തനങ്ങൾ സമുദായങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള സൗഹാർദ്ദം തകർക്കുമെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പക്ഷം. നാലാമതായി, ഓരോ വിശ്വാസിയുടെയും പ്രാഥമിക ചുമതല സ്വന്തം മതത്തിനുള്ളിലെ ജീർണ്ണതകളെയും അനീതികളെയും തുടച്ചുനീക്കുക എന്നതാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. സ്വന്തം മതമായ ഹിന്ദുമതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കളങ്കം തൊട്ടുകൂടായ്മയാണെന്ന് അദ്ദേഹം തുറന്നുപറഞ്ഞു. 1919-ൽ തന്നെ തൊട്ടുകൂടായ്മ ദൈവത്തിനെതിരെയുള്ള മഹാപാപമാണെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു. ഈ അനാചാരം തുടരുന്നവർ "ഹിന്ദുമതത്തിലെ ജനറൽ ഡയർമാരാണ്" എന്നുവരെ അദ്ദേഹം ആഞ്ഞടിച്ചു. അതോടൊപ്പം സ്ത്രീകളെ സമൂഹത്തിന്റെ മുൻനിരയിലേക്ക് കൊണ്ടുവരാനും അദ്ദേഹം യത്നിച്ചു. ഇതിന്റെ ഫലമായാണ് പാശ്ചാത്യ ജനാധിപത്യ രാജ്യങ്ങളിൽ പോലും സ്ത്രീകൾക്ക് ഉന്നത പദവികൾ ലഭിക്കാതിരുന്ന 1925-ൽ, സരോജിനി നായിഡു ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ അധ്യക്ഷയായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുന്നത്. അഞ്ചാമതായി, ഇതര മതങ്ങളെ ശത്രുതയോടെയല്ല, മറിച്ച് സ്വന്തം വിശ്വാസത്തെ തെളിച്ചമുള്ളതാക്കാനുള്ള കണ്ണാടിയായാണ് ഗാന്ധി കണ്ടത്. "മറ്റു മതങ്ങളെ സ്വന്തം മതത്തെപ്പോലെ സ്നേഹിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ എന്റെ ഹിന്ദുമതത്തെ കൂടുതൽ വിശാലമാക്കിയത്," എന്ന് അദ്ദേഹം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തി. തന്റെ ആശ്രമങ്ങളിൽ തുറന്ന ആകാശത്തിന് കീഴിൽ ഗീതയും ഖുർആനും ബൈബിളും അവെസ്തയും ഗുരുഗ്രന്ഥ സാഹിബും ഒരുപോലെ പാരായണം ചെയ്തുകൊണ്ട് ഈ മതസൗഹാർദ്ദത്തെ അദ്ദേഹം ദൈനംദിന പ്രാർത്ഥനകളുടെ ഭാഗമാക്കി മാറ്റി.
ഓക്സ്ഫോർഡിലെ റോഡ്സ് ഹൗസ് ലൈബ്രറിയിലുള്ള ഹെൻറി പോളക്കിന്റെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാത്ത ഓർമ്മക്കുറിപ്പുകളിൽ ഗാന്ധിയെക്കുറിച്ച് ഇപ്രകാരം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്: "ഗാന്ധിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം മതം എന്നത് അതിരുകളില്ലാത്ത വിട്ടുവീഴ്ചയും സഹിഷ്ണുതയുമായിരുന്നു. ജനനം കൊണ്ട് ഹിന്ദുവായിരുന്നെങ്കിലും മുസ്ലിംകളെയും ക്രിസ്ത്യാനികളെയും പാർസികളെയും ജൂതന്മാരെയും ബുദ്ധമതക്കാരെയുമെല്ലാം അദ്ദേഹം സ്വന്തം സഹോദരങ്ങളായി കണ്ടു. എല്ലാ മതങ്ങളും എത്തിച്ചേരുന്നത് മോക്ഷത്തിലേക്കാണെന്നും അവയെല്ലാം ദൈവത്തെ അറിയാനുള്ള വഴികളാണെന്നും അദ്ദേഹം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. മനുഷ്യർ ആദ്യം സഹജീവികളാണ്, അതിനുശേഷമേ അവർ ഏതെങ്കിലും മതത്തിന്റെ വക്താക്കളാകുന്നുള്ളൂ."
രാഷ്ട്രീയ പരീക്ഷണങ്ങൾ: മൂന്ന് എതിർപ്പുകളുടെ നടുവിൽ
കോടിക്കണക്കിന് മനുഷ്യർ അണിനിരന്ന ഒരു ദേശീയ സ്വാതന്ത്ര്യസമരത്തിന്റെ നേതൃത്വത്തിലേക്ക് ഗാന്ധി എത്തിയതോടെ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസം വലിയ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചു. ഗാന്ധിയുടെ ഈ ബഹുസ്വര മതദർശനം പ്രധാനമായും മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത രാഷ്ട്രീയ ചേരികളിൽ നിന്നുള്ള കടുത്ത വിമർശനങ്ങൾക്ക് ഇരയായി.
ഇടതുപക്ഷ മതേതരവാദികളും മാർക്സിസ്റ്റുകളും ഗാന്ധിയുടെ ആത്മീയ ഭാഷയെ പ്രതിലോമകരവും അന്ധവിശ്വാസപരവുമാണെന്ന് ആക്ഷേപിച്ചു. എം.എൻ. റോയ് എഴുതിയത്, ബോൾഷെവിസം ലോകമെമ്പാടും മുന്നേറുമ്പോൾ, വിപ്ലവബോധം വളരുന്നതിൽ നിന്നും ജനങ്ങളെ തടയുന്ന മതപരമായ ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഗാന്ധിസം ഇരുട്ടിൽ തപ്പുന്നു എന്നാണ്. മറുഭാഗത്ത്, മുഹമ്മദ് അലി ജിന്നയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മുസ്ലിം ലീഗ് വാദിച്ചത്, ഗാന്ധിയുടെ മതസൗഹാർദ്ദ പ്രസംഗങ്ങൾ ഇന്ത്യയിൽ സവർണ്ണ ഹിന്ദു ആധിപത്യം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള കേവലമൊരു മൂടുപടം മാത്രമാണ് എന്നാണ്. ഈ രാഷ്ട്രീയ ധ്രുവീകരണമാണ് ഒടുവിൽ രാജ്യത്തിന്റെ വിഭജനത്തിൽ കലാശിച്ചത്.
Read English Version: Gandhi’s Faith, and Ours
എന്നാൽ മൂന്നാമത്തെ കൂട്ടരായ ഹിന്ദു മഹാസഭയും ആർ.എസ്.എസും ഉൾപ്പെടുന്ന തീവ്ര ഹിന്ദുത്വവാദികൾ കണ്ടത്, ഗാന്ധിയുടെ ന്യൂനപക്ഷ സംരക്ഷണവും മതസൗഹാർദ്ദവും ഹൈന്ദവ രാഷ്ട്രത്തോടുള്ള കടുത്ത വഞ്ചനയാണെന്നാണ്. ഗാന്ധിയുടെ അഹിംസാ വാദങ്ങൾ ഇല്ലാതായാൽ മാത്രമേ പ്രതികാരശേഷിയുള്ള ശക്തമായ ഒരു ഹൈന്ദവ രാഷ്ട്രം കെട്ടിപ്പടുക്കാനാകൂ എന്ന് നാഥുറാം ഗോഡ്സെ വാദിച്ചു. ഇവിടെയാണ് ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വൈരുദ്ധ്യം നാം കാണുന്നത്: മുസ്ലിം ലീഗിന് ഗാന്ധി തീവ്രഹിന്ദുവായപ്പോൾ, ഹിന്ദുത്വവാദികൾക്ക് അദ്ദേഹം ആവശ്യത്തിന് ഹിന്ദു അല്ലാതായി മാറി; ഒടുവിൽ അവർ അദ്ദേഹത്തെ വധിക്കുകയും ചെയ്തു.
വിഭജനത്തിന്റെ ചോരക്കളങ്ങളിൽ രാഷ്ട്രീയം കളിക്കാനല്ല, മറിച്ച് തന്റെ ധാർമ്മികതയുടെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ തലത്തിലേക്ക് ഉയരാനാണ് ഗാന്ധി ശ്രമിച്ചത്. നവഖാലിയിലെ കലാപഭൂമിയിലൂടെ അദ്ദേഹം നഗ്നപാദനായി നടന്നു; കൽക്കട്ടയിലും ദൽഹിയിലും കൂട്ടക്കൊലകൾ തടയാൻ ജീവൻ പണയംവെച്ച് നിരാഹാര സമരം നടത്തി. 1948 ജനുവരിയിൽ ദൽഹിയിലെ ബിർള ഹൗസിൽ ഗാന്ധി തന്റെ അവസാന നിരാഹാര സമരം നടത്തുമ്പോൾ, അതിന് തൊട്ടെതിർവശത്തുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് ഹൈക്കമ്മീഷണർ ലണ്ടനിലേക്ക് അയച്ച രഹസ്യരേഖയിൽ ഇങ്ങനെ കാണാം:
"കലാപത്തിൽ സർവ്വതും നഷ്ടപ്പെട്ട ദൽഹിയിലെ വിവിധ തട്ടുകളിലുള്ള മുസ്ലിംകൾ, സ്വന്തം ജീവനിൽ ഭയന്ന് വീടുകളിൽ നിന്ന് പുറത്തിറങ്ങാൻ പോലും കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലും സഹായത്തിനായി ഗാന്ധിയുടെ അടുത്തേക്ക് വന്നുകൊണ്ടേയിരുന്നു. ഗാന്ധി തങ്ങളുടെ കണ്ണീരൊപ്പുമെന്നും, ഈ ഇന്ത്യൻ യൂണിയനിൽ തങ്ങളെ ഉന്മൂലനത്തിൽ നിന്നും രക്ഷിക്കാൻ കഴിയുന്ന ഒരേയൊരു യഥാർത്ഥ ശക്തി അദ്ദേഹമാണെന്നും അവർ ഉറച്ചുവിശ്വസിച്ചിരുന്നു."